Rat u Ukrajini pokazao je koliko brzo savremeni sukobi mogu da iscrpe zalihe precizno vođene artiljerijske municije. Višecevni raketni sistemi sposobni su da za nekoliko sekundi ispale čitav kontejner projektila, ali njihova borbena vrednost dugoročno zavisi od industrije koja te projektile mora neprekidno da proizvodi. Upravo je proizvodnja postala jedan od najvećih izazova za američku vojnu industriju.
Sjedinjene Države poslednjih godina ulažu u proširenje fabrika, nove dobavljače i povećanje kapaciteta za proizvodnju raketa različitih dometa. Istovremeno, Pentagon nastoji da obnovi zalihe nakon velikih isporuka Ukrajini i obezbedi municiju za sopstvene snage i strane kupce. Najnoviji podaci kompanije Lockheed Martin pokazuju konkretne rezultate tog procesa, ali i preostala ograničenja američkog proizvodnog sistema.
Stohiljadita raketa GMLRS i skoro 14.000 komada godišnje
Američki Lockheed Martin saopštio je 10. novembra da je isporučio ukupno 100.000 vođenih raketa GMLRS, namenjenih višecevnim raketnim sistemima M142 HIMARS i M270. Kompanija je istovremeno potvrdila da je dostigla godišnju stopu proizvodnje od gotovo 14.000 raketa, ranije nego što je prvobitno planirano. Dostignuće je obeleženo u proizvodnom kompleksu u Kamdenu, u američkoj saveznoj državi Arkanzas.
Prema zvaničnom saopštenju Lockheed Martina, proširenje proizvodnje obuhvata više od 200 dobavljača raspoređenih u 35 američkih saveznih država, među kojima je preko 50 malih preduzeća. U samoj proizvodnji GMLRS raketa u Kamdenu učestvuje više od 200 zaposlenih, dok kompanija povećava ukupan broj radnika u tom kompleksu za 50 odsto radi proširenja više programa naoružanja. Među njima su i protivraketni presretači PAC-3 MSE, kao i balističke rakete kratkog dometa PrSM.
Ostvareni tempo proizvodnje predstavlja značajno povećanje u odnosu na ranije kapacitete od približno 8.000 raketa godišnje. Međutim, američka vojska već je postavila još viši cilj, koji podrazumeva proizvodni kapacitet od 19.002 GMLRS rakete godišnje. Plan za dostizanje tog obima proizvodnje predstavljen je još u aprilu 2025. godine, uz prve isporuke iz proširenih kapaciteta predviđene za 2030. godinu.
Rakete za HIMARS i M270 dobijaju veći domet
GMLRS predstavlja porodicu vođenih raketa kalibra 227 milimetara, koje koriste inercijalni navigacioni sistem uz korekciju pomoću GPS-a. Standardne verzije imaju domet veći od 70 kilometara i proizvode se sa unitarnom visokoeksplozivnom bojevom glavom ili alternativnom bojevom glavom namenjenom dejstvu po ciljevima na širem prostoru. Lanser HIMARS nosi šest raketa u jednom kontejneru, dok gusenični M270 može da ponese dva takva kontejnera, odnosno ukupno 12 raketa.
Lockheed Martin paralelno razvija ER GMLRS, verziju sa povećanim dometom do približno 150 kilometara, koja zadržava kompatibilnost sa postojećim lanserima. Kompanija je 19. oktobra potvrdila završetak dva operativna ispitivanja, tokom kojih su američki vojnici ispaljivali rakete sa lansera M270A2 na poligonu Vajts Sends u Novom Meksiku. Program je dobio odobrenje za prelazak u proizvodnu fazu, dok njegovo uvođenje u širu operativnu upotrebu tek predstoji.
Pored povećanja dometa, američki konstruktori razvijaju mogućnost promene koordinata cilja nakon lansiranja. Krajem oktobra GMLRS je tokom leta prvi put dobio nove podatke o cilju i pogodio pokretnu metu, čime je demonstrirana mogućnost dejstva protiv objekata koji menjaju položaj. Ta sposobnost još nije standardna karakteristika svih raketa GMLRS koje se nalaze u upotrebi.
General Dynamics razvija treći američki izvor raketnih motora
Povećanje proizvodnje zahteva stabilno snabdevanje raketnim motorima na čvrsto gorivo, koji predstavljaju jednu od najvažnijih komponenti GMLRS. Lockheed Martin je zato proširio saradnju sa kompanijom General Dynamics Ordnance and Tactical Systems, koja već proizvodi bojeve glave, kućišta motora i lansirne kontejnere. Novi raketni motor ove kompanije nedavno je uspešno prošao prvo ispitivanje na zemlji.
Prema saopštenju proizvođača, kvalifikaciona ispitivanja trebalo bi da budu završena tokom 2027. godine, nakon čega bi General Dynamics mogao da postane treći američki dobavljač motora za GMLRS. Postojeća dva izvora su Northrop Grumman i L3Harris Technologies, dok bi uključivanje dodatnog proizvođača smanjilo zavisnost od ograničenog broja isporučilaca. Za sada nisu objavljeni rezultati ispitivanja, godišnji kapacitet buduće proizvodne linije niti datum početka isporuka novih motora.
Ovaj program razlikuje se od razvoja novih raketa po tome što je prvenstveno usmeren na proširenje proizvodnih kapaciteta postojećeg naoružanja. Za Pentagon je to posebno važno jer nedostatak pojedinačnih komponenti može da ograniči sklapanje čitavih raketa, čak i kada fabrika raspolaže potrebnom opremom i radnom snagom. Uvođenje trećeg proizvođača motora zato bi moglo da bude podjednako značajno kao i proširenje završnih montažnih linija.
Američka industrija širi proizvodnju za više ratnih scenarija
Proširenje proizvodnje GMLRS deo je znatno većeg američkog programa povećanja kapaciteta za proizvodnju preciznog naoružanja. Isti industrijski kompleks u Kamdenu učestvuje u programima PAC-3 MSE i PrSM, dok Pentagon paralelno povećava narudžbine različitih vrsta raketa namenjenih kopnenim, vazdušnim i pomorskim snagama. Rastuća potražnja dolazi iz američke vojske, ali i od država koje kupuju sisteme HIMARS i M270 ili proširuju postojeće arsenale.
Sama brojka od 100.000 isporučenih raketa odnosi se na ukupne isporuke tokom višegodišnjeg trajanja programa, a ne na godišnju proizvodnju ili trenutne američke zalihe. Takođe, gotovo 14.000 raketa predstavlja dostignutu godišnju proizvodnu stopu, a ne potvrdu da je toliko komada već isporučeno tokom 2026. godine. Naredni cilj američke industrije jeste da povećani tempo održi i dodatno proširi, uz uvođenje novih dobavljača i proizvodnih linija.
