Američka bespilotna letelica, poslata prema jednom od najosetljivijih vojnih područja na Bliskom istoku, završila je u rukama iranskih snaga, prema saopštenju Revolucionarne garde. Umesto da je unište protivvazdušnom raketom, iranski operateri navodno su preuzeli kontrolu nad njenim sistemima i naveli je da sleti bez oštećenja. Teheran je objavio i snimak letelice, predstavljajući čitav događaj kao uspešnu operaciju elektronskog ratovanja.
Incident se dogodio kod Ormuskog moreuza, gde američke i iranske snage već mesecima vode sukob za kontrolu vazdušnog i pomorskog prostora. Iranska mornarica tvrdi da je bespilotna letelica imala zadatak da otkrije položaje i način rada njene protivvazdušne odbrane. Posebno zanimljiv detalj jeste tvrdnja da je iz sačuvanih podataka utvrđeno odakle je dron poleteo.
Međutim, priča je ubrzo dobila i drugi zaplet. Američka Centralna komanda odbacila je iransko saopštenje, dok tehničke karakteristike zaplenjene letelice otvaraju pitanje kakvu je misiju zapravo mogla da izvršava. Reč je o platformi čija je prvobitna namena znatno drugačija od klasičnih izviđačkih dronova poput MQ-9 Reaper.
Iranska mornarica: preuzeli smo navigaciju i upravljanje
Pomorske snage Korpusa čuvara islamske revolucije saopštile su 29. oktobra da je njihova jedinica za elektronsko ratovanje otkrila američki MQM-170 u zapadnom delu Ormuskog moreuza. Nakon identifikacije, iranski operateri navodno su preuzeli upravljanje navigacionim i komandnim sistemima, a zatim letelicu spustili na teritoriju pod svojom kontrolom. Prema saopštenju, dron je sačuvan bez oštećenja, što omogućava detaljno ispitivanje njegove elektronike.
Teheran tvrdi da je osnovni zadatak letelice bio otkrivanje iranskih radarskih i raketnih sistema raspoređenih duž obale Persijskog zaliva. Pored neposrednog izviđanja, ovakve misije mogu da posluže za izazivanje reakcije protivvazdušne odbrane, čime se otkrivaju radarski položaji i način njihovog delovanja. Iranska strana navodi da je analizom podataka pronađenih u dronu utvrdila da je poleteo sa obale jedne države na južnoj strani Persijskog zaliva, ali nije imenovala tu zemlju.
Američka Centralna komanda, CENTCOM, istog dana je negirala da je američka letelica zarobljena. Portparol Tim Hokins izjavio je za Associated Press da je iranski izveštaj neistinit, bez iznošenja dodatnih tehničkih detalja. Tako su Teheran i Vašington izneli potpuno suprotne tvrdnje o samom događaju.
MQM-170C Outlaw: dron koji glumi protivničku letelicu
MQM-170C Outlaw G2 proizvodi američka kompanija Griffon Aerospace, a njegova osnovna namena jeste simuliranje vazdušnih ciljeva tokom obuke i ispitivanja protivvazdušnih sistema. Američka vojska koristi ga kao bespilotnu metu koja može da oponaša određene karakteristike malih neprijateljskih letelica, ali i kao platformu za ispitivanje senzora. Zbog toga oznaku MQM-170 ne treba mešati sa mnogo poznatijim američkim stelt dronom RQ-170 Sentinel.
Prema podacima proizvođača, MQM-170C dugačak je približno 2,7 metara, sa rasponom krila od 3,3 metra u konfiguraciji vazdušne mete. Koristi mali dvotaktni benzinski motor, razvija maksimalnu brzinu od približno 230 kilometara na čas i može da ostane u vazduhu duže od osam sati. U konfiguraciji za druge zadatke može da nosi elektrooptičke i infracrvene kamere, kao i različite eksperimentalne senzore.
Upravo zbog mogućnosti prilagođavanja različitim zadacima, iranska tvrdnja o izviđanju sistema PVO tehnički je moguća. Letelica koja simulira vazdušnu pretnju može da se koristi i za prikupljanje informacija o reagovanju radara, mada bi stvarni karakter misije zavisio od opreme ugrađene u konkretan primerak. Iranska mornarica zasad nije objavila kompletan pregled pronađenih elektronskih uređaja.
Zašto je neoštećena letelica vrednija od oborene?
Prilikom uništavanja drona protivvazdušnom raketom često stradaju memorijski uređaji, komunikacioni moduli i druga elektronika. Neoštećena letelica omogućava pregled ugrađenih senzora, načina komunikacije, navigacionih zapisa i eventualno sačuvanih podataka o zadatku. Zbog toga iranska mornarica posebno naglašava da njeni operateri nisu uništili MQM-170, već su ga prizemljili.
Najvažnije tehničko pitanje jeste način na koji je navodno ostvarena kontrola. Elektronsko ometanje može da prekine komunikaciju između operatera i drona, dok obmanjivanje satelitske navigacije može da dovede do pogrešne procene sopstvenog položaja. Međutim, preuzimanje komandovanja letelicom predstavlja drugačiji i zahtevniji postupak, a objavljeni prikaz sačuvanog drona sam po sebi ne pokazuje kako je navodna operacija izvedena.
Iran je već jednom zaplenio američki dron koji nije smeo da padne u njegove ruke
Najpoznatiji prethodni slučaj dogodio se u decembru 2011, kada je Iran prikazao gotovo neoštećen američki RQ-170 Sentinel, stelt izviđačku letelicu korišćenu u poverljivim američkim operacijama. Teheran je tada tvrdio da su njegovi stručnjaci elektronskim dejstvom zbunili navigaciju i naveli dron da sleti, dok je američka strana gubitak objašnjavala tehničkim problemom.
Za razliku od Sentinela, MQM-170C nije skupa stelt platforma posebno razvijena za tajno izviđanje duboko u protivničkom vazdušnom prostoru. Njegova vrednost u ovom slučaju zavisila bi pre svega od konkretne elektronske opreme i podataka sačuvanih tokom leta. Ukoliko iranske tvrdnje o elektronskom preuzimanju budu potkrepljene tehničkim nalazima, sam način zaplene mogao bi biti značajniji od vrednosti letelice.
Istog dana Revolucionarna garda saopštila je i da je u istočnom delu Ormuskog moreuza, nedaleko od Sirika, oborila američki dron označen kao MQ-1. Za taj incident iranska strana navodi upotrebu novog sistema protivvazdušne odbrane povezanog sa nacionalnom mrežom za nadzor vazdušnog prostora. Tako je 29. oktobra Teheran prijavio dva različita ishoda dejstava protiv američkih bespilotnih letelica: uništenje jedne i elektronsko preuzimanje druge.
