Američka mornarica suočava se sa problemom koji nije moguće rešiti samo povećanjem broja lansiranja krstarećih raketa. Savremeni protivnici sve češće smeštaju komandne centre, skladišta i raketnu infrastrukturu u utvrđene objekte, dok klasične bojeve glave nisu podjednako efikasne protiv svih vrsta zaštite. Čak ni precizan pogodak ne garantuje uništenje opreme koja se nalazi iza debelih armiranobetonskih prepreka.
Rat sa Iranom dodatno je pokazao koliko dugotrajne operacije mogu da opterete američki arsenal preciznog naoružanja. Stotine projektila potrošene su tokom prvih nedelja sukoba, dok je proizvodnja prethodnih godina bila prilagođena znatno manjem obimu potrošnje. Istovremeno, brojni iranski podzemni objekti nastavili su da predstavljaju problem za američko vojno planiranje.
Pentagon sada priprema proizvodnju nove konfiguracije jednog od najpoznatijih američkih raketnih sistema. Reč nije o potpuno novom projektilu, već o promeni njegove unutrašnje konstrukcije i načina dejstva po cilju. Najnovija odluka američke mornarice otkriva i dokle je stigao program koji se razvija godinama.
Tomahawk Block Vb dobija novu bojevu glavu JMEWS
Komanda američke mornaričke avijacije NAVAIR objavila je 7. oktobra nameru da kompaniji Rejtion dodeli ugovor za početnu proizvodnju manjeg obima nove bojeve glave JMEWS, namenjene krstarećim raketama Tomahawk Block Vb. Puni naziv sistema je Joint Multiple Effects Warhead System, odnosno zajednički sistem bojeve glave sa višestrukim dejstvom. Američka mornarica planira da posao poveri postojećem proizvođaču bez konkurentskog nadmetanja, jer Rejtion poseduje potrebnu tehničku dokumentaciju i proizvodne kapacitete.
Program time prelazi iz faze razvoja i proizvodnih ispitivanja u pripreme za serijsku proizvodnju. JMEWS kombinuje prodorno dejstvo sa eksplozijom i raspršivanjem fragmenata, omogućavajući napade na ciljeve za koje standardna razorna bojeva glava nije optimalna. Ugovor još nije zaključen, a američka mornarica nije objavila broj prvih naručenih bojevih glava, njihovu cenu niti rokove isporuke.
Kako nova bojeva glava probija utvrđene objekte?
Dosadašnji Tomahawk Block IV koristi jedinstvenu konvencionalnu bojevu glavu mase približno 450 kilograma, namenjenu uništavanju različitih kopnenih ciljeva. JMEWS uvodi konstrukciju sa višefaznim dejstvom, u kojoj se prodorni efekat kombinuje sa naknadnom eksplozijom unutar ili iza zaštitne prepreke. Takav pristup omogućava efikasnije delovanje protiv armiranobetonskih skloništa, zaštićenih komandnih položaja i drugih utvrđenih vojnih objekata.
Američka mornarica namerava da nove bojeve glave ugrađuje i tokom modernizacije postojećih raketa, umesto da svaku proizvodi potpuno iznova. Time se zadržavaju osnovna konstrukcija, pogonski sistem i postojeća infrastruktura za lansiranje sa brodova i podmornica. Međutim, JMEWS nije zamena za teške avionske bombe namenjene uništavanju objekata duboko ispod zemlje, pošto stvarna sposobnost prodiranja zavisi od konstrukcije i dubine zaštite.
Tri verzije Block V za različite zadatke
Osnovni Tomahawk Block V dobio je unapređene navigacione i komunikacione sisteme, uključujući mogućnost promene cilja tokom leta. Varijanta Block Va, poznata kao Maritime Strike Tomahawk, razvija se za napade na pokretne površinske brodove, dok je Block Vb namenjen utvrđenim kopnenim ciljevima. Prema podacima američke mornarice, cena osnovnog projektila Block V iznosi približno 3,64 miliona dolara prema cenama za fiskalnu 2026. godinu.
Tomahawk ima domet od približno 1.600 do 1.700 kilometara i leti velikom podzvučnom brzinom, uglavnom na malim visinama. Njegov navigacioni sistem kombinuje satelitsko pozicioniranje, praćenje konfiguracije terena i digitalno poređenje snimaka, dok dvosmerna komunikacija omogućava ažuriranje podataka o cilju. Mala visina leta otežava rano otkrivanje, ali savremeni radari, lovci i protivvazdušni sistemi mogu presretati takve rakete kada se ispune odgovarajući uslovi.
Rat sa Iranom potrošio više od hiljadu Tomahavka
Prema aprilskoj proceni američke istraživačke organizacije CSIS, tokom operacija protiv Irana ispaljeno je više od 1.000 raketa Tomahawk, od predratnih zaliha procenjenih na približno 3.100 projektila. To predstavlja gotovo trećinu američkog arsenala potrošenu tokom jedne vojne kampanje. O brzom iscrpljivanju američkih zaliha Tomahavka pisali smo još krajem marta, kada je postalo jasno da tempo proizvodnje ne može da prati intenzitet potrošnje.
Posledice su osetili i američki saveznici, posebno Japan, koji je naručio 400 raketa za svoje ratne brodove. Vašington je u maju upozorio Tokio da bi isporuke mogle kasniti do dve godine zbog potrebe za obnavljanjem sopstvenih zaliha, o čemu smo ranije detaljno izveštavali. Nova bojeva glava JMEWS tako ulazi u proizvodnu fazu u trenutku kada američka mornarica mora istovremeno da modernizuje postojeće projektile, nadoknađuje potrošenu municiju i ispunjava izvozne ugovore.
Pentagon ulaže 22,9 milijardi dolara u povećanje proizvodnje
Američka mornarica je 17. avgusta dodelila Rejtionu sedmogodišnji ugovor vredan do 22,9 milijardi dolara, namenjen ubrzanju proizvodnje raketa Tomahawk i pratećoj industrijskoj podršci. Dugoročni cilj je povećanje godišnje proizvodnje na više od 1.000 projektila, što predstavlja višestruko povećanje u odnosu na prethodni tempo. Kompanija istovremeno proširuje proizvodne kapacitete u Tusonu, u Arizoni, gde se obavlja značajan deo završnih radova na raketama.
Nova proizvodna infrastruktura trebalo bi da podrži različite verzije Tomahavka, uključujući projektile za napade na kopno i protivbrodsku varijantu Block Va. JMEWS će se proizvoditi kao poseban sistem bojeve glave i ugrađivati u odgovarajuće rakete Block Vb tokom njihove proizvodnje ili modernizacije. Prema američkoj budžetskoj dokumentaciji, program je zamišljen i za unapređenje bezbednosti skladištenja i transporta municije, što je posebno značajno za brodove i podmornice sa velikim količinama raketnog naoružanja.
