Ruski udarni dronovi tokom poslednjih meseci menjaju se mnogo brže nego što se menja njihov spoljašnji izgled. Novi motori, sistemi navođenja i različite brzine leta privlačili su najveću pažnju, dok je manje vidljiv deo razvoja ostao skriven unutar samog trupa. Poslednji napad na energetsku infrastrukturu u Kijevskoj oblasti sada je otvorio upravo to pitanje.
Na snimcima udara nije privukla pažnju samo preciznost pogotka, već način na koji je velika metalna konstrukcija izgubila nosivost. Nekoliko dana ranije pojavile su se informacije da se za ruske Geranje priprema nova vrsta bojeve glave namenjena sasvim drugačijem poslu od klasičnog razornog dejstva. Oznaka KRSN tada je prvi put počela ozbiljnije da kruži među ruskim i ukrajinskim vojnim izvorima.
Nije reč o još jednoj velikoj eksplozivnoj bojevoj glavi niti o pokušaju da se u mali dron smesti što više eksploziva. Ideja je mnogo specifičnija i zasniva se na napadu na element konstrukcije koji drži čitav objekat. Takav pristup otvara prostor za novu generaciju specijalizovanih bojevih glava koje se biraju prema vrsti cilja, a ne samo prema njegovoj veličini.
Šta je KRSN?
Prva javna tvrdnja da je KRSN upotrebljen u borbi stigla je od ukrajinskog stručnjaka za radio-tehnologiju Sergeja Beskrestnova, poznatog kao Fleš. On je 30. septembra naveo da je ruska vojska na mlaznoj bespilotnoj letelici prvi put upotrebila posebno kumulativno-rezno punjenje označeno skraćenicom KRSN. Rusko Ministarstvo odbrane nije objavilo ovu oznaku niti tip bojeve glave korišćen tokom napada, pa se podatak o njenom prvom borbenom angažovanju za sada zasniva na ukrajinskoj identifikaciji.
Naziv se u dostupnim izvorima pojavljuje kao opis vrste punjenja, a ne kao klasična fabrička oznaka rakete ili bombe. Najprirodniji prevod bio bi specijalno kumulativno-rezno punjenje, odnosno bojeva glava čiji zadatak nije samo da eksplodira pored objekta već da koncentrisanim dejstvom preseče ili ozbiljno oslabi njegove noseće elemente. Za sada nije poznat njen proizvođač, vojni indeks niti da li KRSN predstavlja jednu konkretnu bojevu glavu ili širu porodicu punjenja slične namene.
Šest dana pre jučerašnjeg napada već su se pojavljivale informacije iz ukrajinskih izvora da se pripremaju Geranj-4 i Geranj-2 sa kumulativno-reznim bojevim glavama. Kao potencijalni ciljevi tada su navedeni mostovi, energetski objekti, dalekovodi, cevovodi, armiranobetonska skloništa i druge konstrukcije kod kojih je važnije preseći nosivi element nego napraviti veliki krater. Objavljivanje tih informacija pre navodne prve upotrebe čini današnje ukrajinske tvrdnje tehnički zanimljivijim, mada još ne predstavlja rusku zvaničnu potvrdu sistema.
Glavno punjenje od oko 40 kilograma i četiri dodatna modula
Prema podacima koje je objavio Beskrestnov, KRSN koristi centralno punjenje mase približno 40 kilograma uz četiri dodatna modula raspoređena oko glavne bojeve glave. Njihov zadatak se opisuje kao usmereno dejstvo na metalne noseće elemente konstrukcije, pri čemu se eksplozivna energija ne rasipa ravnomerno u svim pravcima. Tačan raspored modula, vrsta obloge kumulativnih punjenja i način njihovog aktiviranja nisu javno prikazani u tehničkoj dokumentaciji.
Takav raspored posebno ima smisla protiv rešetkastih čeličnih konstrukcija kakve se koriste na velikim dalekovodnim stubovima. Klasična eksplozija može da savije profile ili otkine deo rešetke, ali konstrukcija često zadržava deo nosivosti ako ključne tačke ostanu čitave. Višestruko usmereno dejstvo omogućava da nekoliko nosećih profila bude oštećeno gotovo istovremeno, posle čega sopstvena masa konstrukcije i zategnuti provodnici mogu završiti rušenje.
Slična logika može se primeniti na rešetkaste železničke i drumske mostove, čelične nosače, cevovode i druge objekte kod kojih postoji mali broj kritičnih elemenata. Nije potrebno uništiti celu konstrukciju eksplozijom ako je moguće preseći tačno određeni spoj, vertikalni nosač ili dijagonalni element koji prenosi opterećenje. Ruski AIF je još 24. septembra, pozivajući se na tada dostupne informacije, upravo mostove i zaštićene objekte navodio kao moguće mete novih bojevih glava za Geranje.
Princip nije nov, ali je nosač potpuno drugačiji
Kumulativno rezanje metala nije nova tehnologija u ruskoj vojnoj i industrijskoj praksi. Njihovi patenti opisuju produžene kumulativne naboje koji stvaraju koncentrisano dejstvo duž linije i koriste se za rezanje debelih metalnih konstrukcija, uključujući čelike debljine više desetina milimetara. Patent RU2618676, razvijen u ruskom nuklearnom centru VNIIEF, opisuje upravo upotrebu produženog kumulativnog naboja za stvaranje kontrolisanog reza u veoma čvrstom čeličnom trupu.
Drugi ruski patenti pokazuju bojeve glave sa više kumulativnih naboja raspoređenih oko centralnog dela, kao i konstrukcije namenjene pravljenju kontrolisanih prodora u građevinskim elementima. Takva dokumentacija ne dokazuje da je KRSN direktno izveden iz nekog konkretnog patenta, ali pokazuje da tehnologija usmerenog višestrukog kumulativnog dejstva postoji u ruskom razvoju mnogo pre pojave današnje oznake. Novost se nalazi u tome što se princip koji se ranije povezivao sa inženjerijskim punjenjima sada, prema ukrajinskim podacima, prenosi na autonomnu avionsku bojevu glavu.
Mlazni dron takvoj bojevoj glavi daje potpuno drugačiju operativnu vrednost. Umesto da se eksploziv ručno postavlja na most ili stub, nosač može samostalno da preleti stotine kilometara i pogodi unapred izabranu tačku konstrukcije. Preciznost postaje jednako važna kao masa eksploziva, jer pogodak nekoliko metara dalje može drastično da smanji efekat specijalizovanog punjenja.
Da li je KRSN nosio Geranj-4 ili Geranj-5?
Tvrdnje o tačnom nosaču trenutno nisu potpuno usaglašene. Pojedini stručni izvori su pre prve prijavljene upotrebe najviše povezivali KRSN sa Geranjem-4 i Geranjem-2, dok se u novijim ukrajinskim objavama pojavljuju mlazni dronovi i varijante koje se povezuju sa Geranjem-5. Bez ostataka letelice sa jasno identifikovanim komponentama nije moguće pouzdano odrediti koji je tip nosio bojevu glavu tokom konkretnog udara.
Geranj-4 se tokom septembra više puta pojavljivao u ruskim snimcima udara na radare, brodove i druge tačkaste ciljeve. Već smo ga opisali kao mlaznu bespilotnu letelicu sposobnu za brži prilaz cilju i preciznije završno navođenje od starijih propelerskih Geranja. Takva platforma prirodno odgovara bojevoj glavi čiji efekat zavisi od pogotka u tačno određeni deo objekta.
Pominjanje Geranja-5, Banderola i Dan-T kao mogućih budućih nosača za sada treba odvojiti od potvrđenih konfiguracija. Ruski komentatori već razmatraju ugradnju sličnih punjenja na različite sisteme, ali proizvođači nisu objavili tehničku listu kompatibilnih bojevih glava. KRSN zato trenutno treba posmatrati prvenstveno kao novu vrstu specijalizovanog punjenja, a ne kao naoružanje vezano isključivo za jedan model drona.
Pogodak kod Nalivajkovke privukao posebnu pažnju
Rusko Ministarstvo odbrane potvrdilo je da je tokom udara 30. septembra pogođena elektro-podstanica Kijevska kod sela Nalivajkovka. Ministarstvo je taj objekat opisalo kao čvor preko kojeg se prenosi i distribuira električna energija prema objektima vojne industrije u Kijevu i Kijevskoj oblasti. U istom napadu navedeni su Kijevska hidroelektrana, Tripoljska termoelektrana i drugi objekti energetskog sistema.
Ukrajinski izvori povezuju KRSN sa snimkom preciznog udara na visokonaponsku konstrukciju u tom području. Posle pogotka došlo je do snažne lokalizovane eksplozije, deformacije većeg dela metalne rešetke i rušenja konstrukcije, što je privuklo pažnju zbog izgleda drugačijeg od tipičnog dejstva velike fragmentacione bojeve glave. Bez pregleda ostataka i stručnog izveštaja ne može se utvrditi koja je konfiguracija punjenja proizvela konkretno oštećenje.
Izbor takvog cilja odgovara logici KRSN mnogo više nego gađanje velikog industrijskog objekta nasumičnim eksplozivnim dejstvom. Visokonaponski stub ima relativno malu kritičnu zonu, ali njegovim rušenjem prekida se čitava trasa dalekovoda dok se ne postavi nova konstrukcija ili privremeno rešenje. Popravka zahteva rezervne segmente, tešku mehanizaciju, ponovno zatezanje provodnika i bezbedan pristup mestu udara.
Od univerzalnog Geranja ka dronu prilagođenom konkretnom cilju
Prve verzije Geranja uglavnom su se razlikovale po dometu, navigaciji i veličini bojeve glave, dok se danas pojavljuju mnogo specifičnije konfiguracije. Ruski izvori tokom septembra beleže mlazne Geranje sa optičkim navođenjem protiv radara, brodova i drugih pokretnih ili tačkastih ciljeva, a sada se pojavljuje i bojeva glava projektovana za određenu vrstu konstrukcije.
Takva podela omogućava da isti širi sistem nosača dobije različit efekat bez razvoja potpuno nove rakete za svaki zadatak. Jedan dron može nositi klasičnu visokoeksplozivnu bojevu glavu, drugi kumulativnu konfiguraciju protiv zaštićenih objekata, dok KRSN cilja noseći metal i konstrukcije kod kojih je kontrolisano presecanje efikasnije od širokog eksplozivnog dejstva. Tehnički detalji o masi dodatnih modula, upaljaču, optimalnom uglu udara i minimalnoj debljini metala koju sistem može da preseče još nisu javno objavljeni.
