Francuska je napravila prvi konkretan korak ka velikom programu opremanja ukrajinskog ratnog vazduhoplovstva lovcima Rafal. Prema navodima više izvora iz francuske vlade, Kijev bi trebalo da dobije prvih 16 višenamenskih aviona, dok se početak isporuka očekuje između 2028. i 2029. godine.
Ovaj paket predstavlja prvu praktičnu realizaciju odbrambenog partnerstva koje su Francuska i Ukrajina najavile 2025. godine. Bilateralna deklaracija, potpisana u novembru iste godine, predviđa mogućnost da Ukrajina do 2035. nabavi čak 100 lovaca Rafal F4.
Ukoliko se taj plan ostvari, Ukrajina bi postala ubedljivo najveći strani korisnik ovog francuskog aviona. Prva serija od 16 letelica zato ne bi bila samo ograničena ratna isporuka, već početak dugoročnog preoblikovanja čitavog ukrajinskog ratnog vazduhoplovstva.
Prva četiri aviona odmah posle završetka obuke
Iako francuski izvori početak glavnog talasa isporuka smeštaju u period 2028-2029, ukrajinski predsednik Volodimir Zelenski izjavio je da bi prva četiri Rafala mogla biti prebačena mnogo ranije, odmah nakon završetka obuke pilota i tehničkog osoblja.
„Ove godine bi trebalo da počne obuka naših pilota i mehaničara u Francuskoj. Nakon toga, prva četiri aviona Rafal biće prebačena Oružanim snagama Ukrajine. Sistematski razvijamo borbene sposobnosti Ukrajine“, rekao je Zelenski.
Prema tom planu, obuka bi mogla početi već tokom 2026. godine. Nije, međutim, precizirano da li bi prva četiri aviona bila izdvojena iz francuskih zaliha ili bi se čekala proizvodnja novih letelica.
Razlika između Zelenskog i francuskog vremenskog okvira ostavlja prostor za nekoliko mogućnosti. Prva četiri aviona mogla bi biti isporučena kao početna operativna grupa pre 2028. godine, dok bi ostatak serije stigao u kasnijem, već najavljenom periodu. Druga mogućnost je da se i prva isporuka ipak veže za 2028, ali odmah po završetku punog ciklusa pripreme ukrajinskog osoblja.
Prelazak sa Miraža mogao bi da skrati obuku
Uvođenje potpuno novog borbenog aviona ne svodi se samo na obuku pilota. Potrebno je pripremiti mehaničare, inženjere, osoblje za naoružanje, skladišta rezervnih delova, logističke lance, hangare, opremu za zemaljsko održavanje i infrastrukturu za planiranje borbenih zadataka.
Za pilote koji počinju obuku od nule, put do borbene jedinice traje nekoliko godina. Iskusni piloti mogu znatno brže da prođu prekvalifikaciju, ali tempo zavisi od tipa aviona kojim su ranije upravljali.
Prema proceni analitičara na kojeg se poziva ukrajinski Unian, piloti koji već lete na francuskom Miražu 2000 mogli bi da pređu na Rafal za približno šest meseci. Ukrajinsko ratno vazduhoplovstvo već koristi ovaj stariji francuski lovac, pa postoje određene sličnosti u naoružanju, održavanju i delu prateće infrastrukture.
Za pilote koji dolaze sa sovjetskih MiG-29 i Su-27, kao i sa američkih F-16, proces bi mogao trajati oko godinu dana. Razlike u upravljanju, avionici, taktičkim procedurama i održavanju zahtevaju znatno opširniji program.
Rafal koristi dva motora, za razliku od jednomotornih Miraža 2000 i F-16. Dvomotorna konstrukcija donosi veće mogućnosti u pogledu dometa, nosivosti i sigurnosti leta, ali istovremeno povećava zahteve za održavanje, rezervne delove i pripremu letelice između dve misije.
Rafal F4 donosi moderniji radar i elektronsko ratovanje
Rafal F4 predstavlja jednu od najnovijih operativnih verzija francuskog lovca. Avion je opremljen modernijim radarom, sistemima za razmenu podataka, zaštićenijom komunikacijom i naprednijim kompleksom za elektronsko ratovanje.
Njegov radar omogućava istovremeno otkrivanje i praćenje više ciljeva, dok elektronski sistemi pružaju upozorenje na radarske pretnje i pomažu posadi da izbegne ili ometa određene vrste napada.
Za Ukrajinu bi poseban značaj mogla imati integracija francuskog naoružanja koje već koristi sa Miraža 2000. Postojeća iskustva sa francuskim vođenim bombama, krstarećim raketama i procedurama održavanja mogla bi ublažiti deo logističkih problema.
Ipak, prelazak na Rafal zahtevao bi potpuno novu organizaciju jedinica. Šesnaest aviona dovoljno je za formiranje ograničene borbene grupe, ali ne i za stvaranje velike flote sposobne da stalno održava prisustvo iznad više pravaca fronta.
U svakom trenutku deo aviona bio bi na održavanju, deo u obuci, dok bi samo određen broj bio raspoloživ za borbene misije.
Kako bi se Rafal suprotstavio ruskim lovcima
Rafal bi predstavljao znatno ozbiljniju pretnju od većine lovaca koje Ukrajina trenutno koristi, uključujući starije MiG-29, Su-27, Miraže 2000 i najveći deo isporučenih F-16.
Ipak, njegove mogućnosti bile bi ograničene u sukobu sa najnovijim ruskim avionima, posebno lovcem pete generacije Su-57. Ruska letelica kombinuje smanjenu radarsku uočljivost sa većim trupom, većom količinom goriva, snažnijim radarom, mogućnošću nošenja težeg naoružanja, pa i dvostruko većeg dometa.
Su-57 je projektovan za borbu na velikim udaljenostima, a njegovi unutrašnji prostori za oružje omogućavaju mu da deo naoružanja nosi bez velikog povećanja radarskog odraza.
Čak i stariji ruski lovci Su-35S i Su-30SM imaju znatno veće radarske antene od Rafala, kao i prednosti u borbenom radijusu, količini goriva, nosivosti, trajanju leta i dometu pojedinih raketa vazduh-vazduh.
Rafal je manja i lakša letelica, pa njegova prednost ne bi bila u sirovoj snazi radara ili količini goriva, već u elektronici, povezivanju sa drugim platformama, kvalitetu naoružanja i sposobnosti da deluje kao deo šire mreže.
Francuski lovac i dalje nosi teret neuspeha protiv F-35
Francuska godinama pokušava da proširi prodaju Rafala unutar Evrope, ali avion nije uspeo da potisne američki F-35 na tržištima gde su se dva tipa direktno takmičila.
Rafal je izgubio apsolutno svaki tender na kojem se našao protiv F-35, zbog čega se program u velikoj meri oslanjao na kupce koji iz političkih, industrijskih ili strateških razloga nisu mogli ili nisu želeli da nabave američki lovac pete generacije.
Među najvećim kupcima našli su se Indija, Katar, Egipat, Ujedinjeni Arapski Emirati i Indonezija, dok bi Ukrajina, sa potencijalnih 100 aviona, nadmašila sve postojeće strane korisnike.
Dodatne sumnje u borbeni potencijal Rafala pojavile su se posle sukoba Indije i Pakistana u maju 2025. godine. Prema navodima iz više izvora, između jednog i četiri indijska Rafala mogla su biti oborena u borbama sa pakistanskim lovcima J-10C kineskog porekla.
Tačan broj izgubljenih aviona nije javno potvrđen, sa protivničke strane je priznat samo jedan, ali su tvrdnje o obaranjima otvorile pitanje sposobnosti Rafala u vazdušnoj borbi visokog intenziteta protiv protivnika sa savremenim radarima i raketama velikog dometa.
J-10C se smatra naprednijim od većine ruskih lovaca četvrte generacije u pojedinim oblastima elektronike i naoružanja, ali i dalje raspolaže znatno manjim mogućnostima od Su-57. Ukrajinski Rafali bi zato, pored ruskih Su-30SM i Su-35S, morali da računaju i na postepeno rastući broj lovaca pete generacije koji ulaze u sastav ruskih Vazdušno-kosmičkih snaga.
