Amerika pravi „grad lovaca“ na Aljasci: baza od 7 milijardi dolara za rat sa Kinom

Američko ratno vazduhoplovstvo sve jasnije pomera težište prema Pacifiku i Kini, a Aljaska u toj računici više nije udaljena periferija, već jedna od najvažnijih tačaka za buduće vazdušne operacije. Zajednička baza Elmendorf-Ričardson, poznata kao JBER, trebalo bi da prođe kroz jednu od najvećih vojnih građevinskih transformacija ikada planiranih na Aljasci.

Program nosi naziv „Rekapitalizacija lovačkog grada JBER“, a javno je istaknut u aprilu i maju 2026. godine, kada ga je senator Den Salivan promovisao tokom saslušanja Odbora za oružane snage Senata. Predlog je uključen u zahtev administracije za budžet za odbranu i predviđa ulaganje od približno 6,9 do 7 milijardi dolara.

Cilj nije samo obnova stare baze. Američko ratno vazduhoplovstvo želi da Elmendorf-Ričardson pretvori u moderno središte lovačkih operacija, sposobno da decenijama podržava veliki broj najnaprednijih borbenih aviona, piše TWZ. Infrastruktura iz 1950-ih godina treba da bude zamenjena novim hangarima, objektima za održavanje, operativnim centrima, prostorima za obuku i pomoćnim zgradama prilagođenim lovcima pete generacije i budućim vazduhoplovnim sistemima.

Aljaska kao odskočna daska prema Pacifiku

Svrha „grada lovaca“ je da iskoristi sve veći strateški značaj Aljaske. Ta američka država već ima jednu od najvećih koncentracija lovaca pete generacije na svetu, pre svega F-22 i F-35. U kombinaciji sa ogromnim Zajedničkim pacifičkim kompleksom Aljaskog poligona, to Americi pruža prostor za obuku vazdušnih borbi velikih razmera, ali i za brzo raspoređivanje prema arktičkom i pacifičkom prostoru.

Aljaska je geografski neugodna za svakoga ko je posmatra samo kao zaleđenu udaljenu teritoriju. Iz američke perspektive, ona je most između Severne Amerike, Arktika i Pacifika. Avioni iz baza na Aljasci mogu da se koriste za jačanje američkog prisustva u Japanu, za nadzor severnih prilaza, za protivvazdušnu odbranu i za brzu projekciju moći u pravcu Azije.

Upravo zato se širenje baze Elmendorf-Ričardson ne može posmatrati odvojeno od šireg američkog okreta protiv Kine. Vašington zna da bi svaki veliki sukob na Pacifiku zahtevao ogromne udaljenosti, dugotrajne letove, tankere, komandne avione, bombardere, lovce, dronove i oslonce za popravku, održavanje i ponovno naoružavanje. Aljaska je u tom sistemu prirodna severna platforma.

Veći poligon za veći rat

Drugi ključni deo plana je proširenje infrastrukture za obuku. Američko ratno vazduhoplovstvo želi značajan rast Zajedničkog pacifičkog kompleksa Aljaskog poligona, poznatog kao JPARC, koji je već jedno od najvećih vojnih područja za obuku na svetu.

Veći vazdušni prostor omogućio bi realističnije scenarije borbe na velikim daljinama. F-22, F-35, tankeri, bombarderi, bespilotne letelice i saveznički avioni mogli bi da vežbaju operacije koje više liče na ono što bi ih čekalo u potencijalnom sukobu na Pacifiku: velike udaljenosti, raspršene formacije, ograničena podrška sa zemlje, elektronsko ratovanje, napadi na logistiku i borba za održavanje mreže komandovanja.

To je važna promena. Rat na Pacifiku ne bi ličio na male ekspedicione operacije iz prethodnih decenija. Bio bi to rat prostora, daljine, baza, goriva, radara i preživljavanja skupih platformi pod pritiskom raketa dugog dometa, dronova, bombardera i protivvazdušnih sistema.

Ruske i kineske bombarderske patrole pritiskaju sever

Aljaska nije važna samo za ofanzivne planove. Američka protivvazdušna odbrana na tom pravcu sve je opterećenija. Ruske bombarderske patrole već godinama predstavljaju stalni izazov za severnoamerički vazdušni prostor. Kina je 2024. godine izvela svoju prvu bombardersku patrolu u blizini Aljaske, pošto su kineski bombarderi H-6 privremeno bazirani u Rusiji za takve operacije.

Taj detalj je posebno važan jer pokazuje da se rusko-kineska vojna koordinacija sve češće pojavljuje upravo tamo gde su Sjedinjene Države navikle da imaju sigurnu dubinu. Arktik i severni Pacifik više nisu prazan prostor, već zona u kojoj bombarderi, radari, lovci i sistemi za rano upozoravanje dobijaju novu težinu.

Kina i Rusija su trenutno jedine zemlje na svetu koje serijski proizvode bombarderske avione. U kineskom slučaju, očekuje se i sledeći korak: početak isporuke prvog interkontinentalnog stelt bombardera početkom 2030-ih. Letelica je prvi put viđena u probnom letu u oktobru 2025. godine, a njena pojava dodatno menja američke planove za severni i pacifički pravac.

Američki problem nije samo baza, već tempo kineskog razvoja

Uprkos tome što je Amerika veliki deo svojih najsposobnijih lovačkih jedinica koncentrisala u Pacifiku, sve češće se dovodi u pitanje održivost pokušaja da se protiv Kine zadrži stabilna sposobnost vazdušnog ratovanja.

Kina je jedina zemlja koja je dovela programe lovaca šeste generacije do faze probnog leta. Pominju se dva odvojena tipa teških lovaca dugog dometa, za koje se očekuje da će ući u upotrebu skoro deceniju pre lovaca šeste generacije bilo koje druge zemlje. Prema procenama iz materijala, oba bi mogla da uđu u operativnu upotrebu početkom 2030-ih.

Nasuprot tome, američki F-47 sve češće se posmatra kao program koji bi u stvarnu službu mogao da uđe tek tokom 2040-ih. To je ozbiljan problem za Pentagon. Amerika može da modernizuje baze, širi poligone i gradi nove hangare, ali pitanje ostaje koliko brzo može da uvede sledeću generaciju borbenih aviona.

Ni postojeći F-35 nije bez problema. Hitni napori da se dostigne standard Blok 4, koji treba da donese puniji borbeni potencijal ovog lovca pete generacije, odloženi su za skoro deceniju i sada se pomeraju na početak 2030-ih. To znači da se američka avijacija suočava sa neprijatnim vremenskim raskorakom: Kina ubrzava razvoj novih platformi, dok SAD pokušavaju da izvuku maksimum iz postojećih aviona i baza.

„Grad lovaca“ na Aljasci zato nije samo građevinski projekat. To je pokušaj da se američka avijacija prilagodi prostoru u kojem se Kina više ne posmatra kao budući izazov, već kao protivnik koji već gradi sisteme za narednu fazu vazdušnog rata. Elmendorf-Ričardson treba da postane severna tačka američke lovačke moći, ali sama infrastruktura neće rešiti pitanje koje sve više pritiska Vašington: da li se američka borbena avijacija modernizuje dovoljno brzo da održi korak sa Kinom.