Američko ratno vazduhoplovstvo, prema izveštajima američkih analitičara, ponovo je u svoje redove vratilo pilota koji je tokom samo pet nedelja rata na Bliskom istoku dva puta oboren. Reč je o pilotu lovca-bombardera F-15E Strike Eagle, čije ime nije objavljeno, a koji je već sada ušao u neobičnu ratnu statistiku: prvi je američki pilot još od Vijetnamskog rata koji je dva puta oboren u istom sukobu.
Cela priča deluje gotovo neverovatno, jer se dva incidenta nisu dogodila tokom višegodišnje kampanje, već u vrlo kratkom periodu rata između SAD i Irana. Pilot je prvi put oboren na samom početku sukoba, u incidentu prijateljske vatre iznad Kuvajta. Drugi put je pao manje od pet nedelja kasnije, ovoga puta iznad Irana, kada je njegov F-15E pogodila iranska protivvazdušna raketa.
U oba slučaja uspeo je da se katapultira i preživi. Posle drugog obaranja usledila je operacija spasavanja direktno na iranskoj teritoriji, koju su izvele američke specijalne snage, piše High Side.
Prvi pad: prijateljska vatra iznad Kuvajta
Prvi incident dogodio se na početku rata, kada je pilot, zajedno sa svojim partnerom u avionu, leteo na F-15E Strike Eagle. Prema dostupnim navodima, avion je oboren iznad Kuvajta kao rezultat prijateljske vatre.
U tom incidentu kuvajtski pilot je, greškom, oborio tri američka lovca. Takav slučaj pokazuje koliko se u modernom vazdušnom ratu, posebno u zasićenom i nervoznom prostoru Bliskog istoka, granica između saveznika, protivnika, nepoznate mete i pogrešne procene može opasno suziti.
F-15E Strike Eagle nije mali avion, niti platforma koja se lako pomeša sa dronom ili lakom letelicom. Reč je o velikom dvosedom lovcu-bombarderu, namenjenom za udare po kopnenim ciljevima, duboke prodore i precizne misije, ali i za samoodbranu u vazduhu. Upravo zato incident prijateljske vatre dodatno dobija težinu.
Pilot i njegov oficir za sisteme naoružanja uspeli su da se katapultiraju. Posle oporavka, pilot je ponovo vraćen u borbenu upotrebu i prešao u drugi F-15E.
Drugi pad: kineska raketa iranskih PVO snaga
Manje od pet nedelja posle prvog obaranja, isti pilot ponovo se našao u srušenom avionu. Ovoga puta njegov F-15E Strike Eagle oboren je iznad iranske teritorije protivvazdušnom raketom kineske prozivodnje.
Ovaj događaj imao je mnogo ozbiljniju vojnu i političku težinu od prvog incidenta. Prijateljska vatra može se prikazati kao tragična greška u složenom ratnom okruženju. Oboreni F-15E iznad Irana, međutim, znači da je iranska protivvazdušna odbrana uspela da pogodi jedan od najvažnijih američkih taktičkih aviona u misiji iznad neprijateljske teritorije.
Pilot i njegov član posade ponovo su se katapultirali. Ovaj put problem nije bio samo preživeti pad, već izbeći zarobljavanje. Katapultiranje iznad Irana značilo je da su se našli u prostoru gde je svaki minut bio presudan. Iranske snage su morale brzo da reaguju kako bi ih locirale i zarobile, dok su američke snage morale još brže da organizuju izvlačenje.
Operacija spasavanja na iranskoj teritoriji
Upravo taj deo priče već privlači najveću pažnju. Američke specijalne snage izvele su operaciju spasavanja direktno na teritoriji Irana i uspele da izvuku oborenog pilota i njegovog kolegu.
Takve misije uvek nose ogroman rizik. Spasavanje oborenih pilota duboko u neprijateljskom prostoru zahteva koordinaciju avijacije, specijalnih jedinica, elektronskog ratovanja, izviđanja, helikoptera ili transportnih platformi, kao i stalno praćenje situacije na zemlji. Svaka greška može da pretvori spasavanje u novu katastrofu, sa dodatnim oborenim letelicama, zarobljenim vojnicima i političkom krizom.
Američka vojska tradicionalno takvim operacijama daje ogroman značaj. Pilot nije samo pojedinac koji treba da bude izvučen, već simbol obećanja da se posada neće ostaviti iza linija protivnika. U ratu sa Iranom, gde svaki incident ima težinu regionalne eskalacije, uspešno izvlačenje oborenog pilota odmah postaje i vojni i propagandni događaj.
Prvi takav slučaj od Vijetnama
Zbog svega toga američki pilot F-15E sada se opisuje kao prvi američki pilot od Vijetnamskog rata koji je dva puta oboren u jednom sukobu. Takva formulacija ima snažan simbolički efekat, jer priziva period kada su američki piloti redovno padali iznad gusto branjenog prostora Severnog Vijetnama.
Razlika je u tome što se današnja američka avijacija decenijama predstavljala kao sila koja deluje iznad većine protivnika sa gotovo potpunom tehničkom nadmoći. Sukobi u Iraku, Avganistanu, Siriji i drugim zonama navikli su javnost na sliku američkih aviona koji napadaju, ali retko bivaju oboreni.
Rat sa Iranom, ako su ovi izveštaji tačni, pokazuje drugačiju sliku. Američki lovac može pasti zbog greške saveznika. Može pasti i od protivvazdušne odbrane zemlje koja je godinama pripremala mrežu radara, raketa, mobilnih sistema, mamaca i skloništa upravo za scenario sukoba sa SAD.
Holivud već vidi film
Prema navodima koji prate ovu priču, operacija spasavanja pilota oborenog iznad Irana već se priprema za filmsku obradu. Odluka o snimanju još jednog „herojskog“ filma navodno je doneta, a scenario se već piše.
To ne iznenađuje. Američka vojna kultura decenijama pretvara pojedinačne operacije izvlačenja, neuspele misije, vazdušne duele i specijalne akcije u filmove koji oblikuju javni doživljaj rata. U takvoj verziji priče, fokus će gotovo sigurno biti na hrabrosti pilota, dramatičnom katapultiranju, opasnom izvlačenju i specijalcima koji ulaze u neprijateljsku teritoriju.
Mnogo manje prostora obično dobije širi kontekst: zašto je avion uopšte bio iznad Irana, kako je prethodno oboren prijateljskom vatrom, šta to govori o haosu u savezničkoj koordinaciji i zbog čega američko ratno vazduhoplovstvo, uprkos ogromnoj tehnološkoj prednosti, trpi gubitke u ratu koji je očigledno daleko opasniji od klasičnih ekspedicionih operacija protiv slabijih protivnika.
U stvarnosti, ovaj pilot nije samo filmski lik. On je neobičan simbol rata u kojem se američka vazdušna moć suočava sa greškama saveznika, iranskom protivvazdušnom odbranom i činjenicom da ni najmoćnija avijacija na svetu ne leti iznad ozbiljnog protivnika bez cene.
