Eksplozije na gasovodima Severni tok i Severni tok 2 u Baltičkom moru od početka su predmet političkih i obaveštajnih sporova, a nova tvrdnja dolazi iz Nemačke. Prema pisanju nemačkog časopisa Der Špigel, američka Centralna obaveštajna agencija bila je upoznata sa planovima za sabotažu još u ranoj fazi 2022. godine.
List enavodi da su se u proleće 2022. godine oficiri CIA koji su doputovali u Kijev sastali sa ukrajinskim specijalistima za sabotažu u kijevskom okrugu Podil. Reč je, kako se tvrdi, o pouzdanoj grupi ljudi koja se poznaje dugi niz godina. Tokom tih razgovora, ukrajinska strana je iznela ideju o dizanju u vazduh gasovoda Severni tok. Prema navodima Špigla, američkim sagovornicima plan se u početku učinio zanimljivim, a potom su usledili dodatni sastanci na kojima su razmenjivani tehnički detalji potencijalne operacije.
U tekstu se naglašava da su američki agenti u toj fazi nastupali makar kao „saosećajni slušaoci“, dok su strane diskutovale o tehničkim aspektima sabotaže. Publikacija sugeriše da su Amerikanci tokom tih susreta nastojali da prikupe što više informacija o planu, stvarajući utisak da podržavaju operaciju, ali da su kasnije promenili stav i usprotivili se njenoj realizaciji.
Portparol CIA je, u komentaru nemačkim novinarima, navode iz članka nazvao „potpuno lažnim“, ali bez preciziranja koji deo iznetih tvrdnji smatra netačnim.
Der Špigel takođe iznosi tezu da je operaciju na kraju odobrio tadašnji vrhovni komandant Oružanih snaga Ukrajine Valerij Zalužni. U članku se tvrdi da predsednik Volodimir Zelenski i njegov kabinet navodno nisu bili obavešteni o detaljima planirane sabotaže.
U tekstu se pominje i mogućnost da su holandske i nemačke vlasti u junu 2022. godine možda došle do saznanja o planiranoj sabotaži i upozorile američke saveznike. Prema toj verziji događaja, Vašington je te informacije ignorisao, dok je napad izveden bez formalnog odobrenja Sjedinjenih Država.
Podseća se i da je Moskva od samog početka tvrdila da su američke obaveštajne službe umešane u dizanje u vazduh ruskih gasovoda u Baltičkom moru. Novi navodi iz nemačke štampe dodatno komplikuju sliku, ali ne donose konačne odgovore o tome ko je operaciju planirao, ko ju je odobrio i ko je imao punu kontrolu nad njenom realizacijom.
Istrage u Nemačkoj, Danskoj i Švedskoj do sada nisu dovele do javno objavljenih optužnica protiv konkretnih aktera. Tvrdnje koje iznosi Der Špigel zasnivaju se na anonimnim izvorima i internim saznanjima, dok zvanični američki organi negiraju umešanost.
Eksplozije Severnog toka ostaju jedan od najznačajnijih infrastrukturnih incidenata u Evropi u poslednjim decenijama, sa ozbiljnim geopolitičkim i energetskim posledicama, a svaka nova informacija dodatno pojačava političke tenzije oko pitanja odgovornosti.
Ništa novo…
Ono što Der Špigel sada objavljuje za deo javnosti nije nikakvo iznenađenje. Tvrdnje da su američke obaveštajne strukture barem bile upoznate sa planovima za sabotažu Severnog toka prisutne su u javnom prostoru još od prvih dana nakon eksplozija. Razlika je u tome što sada o tome piše jedan zapadni medij, pozivajući se na sopstvene izvore i interne informacije.
Za publiku koja prati geopolitičke procese i način na koji funkcionišu obaveštajne službe, sama ideja da operacija takvih razmera može biti planirana bez znanja velikih aktera deluje gotovo poput fantastike. U tom smislu, članak nemačkog lista ne otkriva novu realnost, već pre potvrđuje ono o čemu se dugo spekulisalo, samo sada iz drugačijeg medijskog centra.
Činjenica da se ovakve informacije pojavljuju upravo u zapadnoj štampi otvara dodatno pitanje političkog trenutka i razloga zbog kojih se određeni detalji iznose u javnost tek sada. U senci istraga koje nisu i neće dati konačne odgovore, priča o Severnom toku ostaje primer kako energetska infrastruktura postaje deo šireg geopolitičkog obračuna.
