Američka vojska je, posle više od dve decenije, završila povlačenje iz jedne od svojih najvažnijih vojnih baza u Iraku, čime je formalno okončano dugotrajno prisustvo SAD u ključnim objektima širom zemlje. Ovaj potez deo je postepenog procesa koji je započet nakon zvaničnog zahteva iračke vlade iz 2023. godine i predstavlja jednu od najznačajnijih promena u bezbednosnoj arhitekturi Iraka od invazije 2003. godine.
Iračka vlada je saopštila da su američke snage u potpunosti napustile sve vojne objekte na teritoriji Iraka, sa jedinim izuzetkom poluautonomnog regiona Kurdistan. Time je stavljeno do znanja da centralne vlasti u Bagdadu ponovo preuzimaju punu kontrolu nad bezbednosnim strukturama u najvećem delu zemlje.
Prema informacijama koje prenose američki mediji, iračko Ministarstvo odbrane potvrdilo je da je poslednja grupa američkih vojnih savetnika napustila vazduhoplovnu bazu Al-Asad, koja se nalazi u provinciji Anbar, na zapadu Iraka. Al-Asad je godinama bila jedna od najvažnijih tačaka raspoređivanja američkih snaga, logistike i komandovanja, ali i simbol dugotrajnog američkog vojnog prisustva u zemlji.
Postepeno povlačenje posle zahteva Bagdada
Povlačenje SAD nije sprovedeno iznenada, već je rezultat dugog i pažljivo tempiranog procesa koji je započeo nakon što je iračka vlada 2023. godine formalno zatražila redefinisanje i smanjenje stranog vojnog prisustva. U okviru tog procesa, međunarodna koalicija predvođena Sjedinjenim Državama za borbu protiv Islamske države povukla se i iz sedišta Zajedničke operativne komande, prepustivši objekte i infrastrukturu u potpunosti iračkim snagama bezbednosti.
Ovaj razvoj događaja dodatno je naglasio ambiciju Iraka da obnovi i učvrsti svoj suverenitet u oblasti bezbednosti, posle godina oslanjanja na strane vojne kontingente, prvo tokom okupacije, a kasnije tokom borbe protiv Islamske države.
Kurdistan ostaje izuzetak
Uprkos povlačenju iz ostatka zemlje, američke snage i dalje ostaju prisutne u bazi Harir, u provinciji Erbil, na teritoriji Kurdistana. Ovaj region funkcioniše kao autonomni federalni entitet sa sopstvenom vladom, parlamentom i bezbednosnim strukturama, što je definisano iračkim ustavom. Kurdistan nije u potpunosti pod neposrednom kontrolom centralnih vlasti u Bagdadu, što omogućava poseban status američkog prisustva.
Američko vojno prisustvo u Kurdistanu smatra se strateški značajnim, kako zbog regionalnih bezbednosnih procena, tako i zbog praćenja šire situacije na Bliskom istoku, uključujući Iran, Siriju i aktivnosti raznih naoružanih grupa.
Dvadeset godina promenljivog vojnog angažmana
Američko vojno prisustvo u Iraku prolazilo je kroz više faza od invazije 2003. godine. Na vrhuncu okupacije, broj američkih vojnika u zemlji dostizao je oko 170.000. Godine 2011, tadašnji predsednik SAD Barak Obama naredio je potpuno povlačenje američkih snaga.
Međutim, situacija se promenila 2014. godine, kada se oko 5.000 američkih vojnika vratilo u Irak na zahtev iračke vlade, kako bi pomogli u borbi protiv Islamske države. Od decembra 2021. godine, kada je zvanično proglašen kraj borbenog prisustva, SAD su u Iraku zadržale približno 2.500 vojnika, uglavnom u savetodavnoj i pomoćnoj ulozi.
Napadi, tenzije i simbolika baze Al-Asad
Povlačenje iz baze Al-Asad dolazi u trenutku pojačanih regionalnih tenzija između Sjedinjenih Država i Irana. Tokom prethodnih godina, američke snage u ovoj bazi bile su meta desetina napada koje su izvodile različite oružane grupe.
U januaru 2020. godine, Iran je izveo napad balističkim raketama na bazu Al-Asad, kao odgovor na američki napad dronom na aerodrom u Bagdadu, u kojem je ubijen iranski general Kasem Sulejmani. Nakon događaja od 7. oktobra 2023. godine i eskalacije sukoba u regionu, baza je ponovo bila meta napada, uključujući i incident u avgustu 2024. godine, kada je ranjeno pet američkih vojnika i još dva američka državljanina.
Nova faza odnosa Bagdada i Vašingtona
Irački zvaničnici su poručili da će buduća saradnja sa Sjedinjenim Državama biti zasnovana na bilateralnim sporazumima i fokusirana na obuku iračkih snaga, nabavku vojne opreme, zajedničke vežbe i operativnu koordinaciju. Time se odnosi pomeraju sa direktnog vojnog prisustva ka ograničenijem, partnerskom bezbednosnom okviru.
Ovim povlačenjem završava se jedno od najdužih i najkontroverznijih poglavlja američke vojne politike na Bliskom istoku, dok Irak ulazi u novu fazu u kojoj pokušava da balansira sopstveni suverenitet, regionalne pritiske i saradnju sa velikim silama.
