Trka u svemiru odavno više nije samo pitanje nauke i istraživanja, već i poligon za pokazivanje moći i odvraćanje protivnika. Poslednjih meseci događaji u orbiti jasno su pokazali da je “hladni rat” iznad naših glava dobio novu dinamiku. Najnoviji primer dolazi iz Kine, gde je komercijalna kompanija Chang Guang Satellite Technology (CGST) javno objavila fotografije američkog satelita WorldView Legion, uhvaćenog u trenutku kada je nadzirao kineske orbitalne platforme.
Ova odluka Pekinga da slike objavi javno nije slučajna. U pitanju je direktan odgovor na potez američke kompanije Maxar Intelligence, koja je samo dva meseca ranije obelodanila izuzetno detaljne fotografije kineskog satelita Shijian-26. Tada su američke kamere, sa udaljenosti od 29 do 74 kilometra, pokazale konstrukciju kineske letelice u rezoluciji od svega 1,9 centimetara. Bio je to pokazni primer šta današnja orbitalna tehnologija može da uradi, ali i poruka o američkoj prednosti u nadzoru.
Kina, međutim, nije ostala dužna. Dana 8. septembra njen Jilin-1 satelit uspeo je da iz orbite, sa razdaljine od 40 do 50 kilometara, snimi četiri fotografije američkog WorldView Legiona. Ono što je nekada bilo nezamislivo – fotografisanje satelita koji se kreće ogromnim brzinama – danas je realnost. CGST ih je plasirao na društvenim mrežama, ističući kako je reč o tehnološkom uspehu, ali i simboličkom potezu koji pokazuje da Kina može da uzvrati istom merom.
U pozadini ovih uzajamnih poteza stoji rastuća sposobnost Pekinga da razvija i širi svoje orbitalne kapacitete. CGST već danas upravlja sa više od stotinu Jilin-1 satelita, sa planom da konstelaciju uveća i učini sposobnom da praktično svakih desetak minuta snimi bilo koje mesto na planeti. Njihova tehnologija omogućava rezoluciju od pola metra, što je dovoljno precizno da se prate raketni testovi, vojni aerodromi ili parade. Još 2024. godine kompanija je demonstrirala laserske komunikacije brzinom od 100 gigabita u sekundi, čime je potvrdila da ima ambiciju da konkuriše najboljim zapadnim sistemima.
Iste godine, Kinezi su objavili snimak na kome iz satelita prate kretanje američkog stelt lovca pete generacije F-22 Raptor. Objektivi izviđačkog satelita Jilin-1, u vlasništvu Narodne oslobodilačke armije Kine (PLA), su kao što smo tada videli, sposobni da razaznaju, posmatraju i drže obeleženu američku letelicu.
Ipak, fotografisati ne samo avion već i drugi satelit u realnom vremenu poseban je izazov. Potrebna je vrhunska kontrola putanje, sposobnost predviđanja kretanja objekta i velika preciznost, jer se radi o letelicama koje u orbiti jure brzinama većim od 7 kilometara u sekundi. Uspeh Jilin-1 pokazuje da Kina ovladava ne samo pasivnim praćenjem Zemlje, već i aktivnim nadzorom drugih aktera u svemiru. To ima duboke strateške implikacije.
Vojni analitičari smatraju da ovakve tehnike obostranog osmatranja nisu samo demonstracija moći. One omogućavaju da se u realnom vremenu identifikuju i prate aktivnosti u orbiti, što je presudno za rano upozorenje, ali i za eventualne antisatelitske operacije. Drugim rečima, fotografije nisu samo pitanje prestiža, već i dokaz spremnosti da se zaštite sopstveni orbitalni resursi i, ako treba, da se ospore protivnički.
Ovo nadmetanje dolazi u trenutku kada su tenzije između Pekinga i Vašingtona već izražene. Sjedinjene Države su 2019. osnovale Svemirsku komandu kao šestu granu svojih oružanih snaga, dok je Kina prošle godine formirala Vazduhoplovno-svemirsku silu Narodnooslobodilačke vojske, koja se već predstavila na velikoj vojnoj paradi u Pekingu. Iako obe strane naglašavaju miroljubivu svrhu svemirskog programa, incidenti poput gotovo sudara Starlink satelita sa kineskom svemirskom stanicom Tiangong 2021. pokazuju da je prostor za nesporazume ogroman.
Objavljene fotografije, bilo iz Pekinga ili iz Vašingtona, nisu slučajne. One imaju jasnu propagandnu vrednost, jer pokazuju da i jedna i druga strana poseduju sposobnost ne samo da prate, već i da javno razotkrivaju šta protivnik radi u orbiti. To stvara odvraćanje – ali i rizik eskalacije. Jer ako se jednom proceni da nadgledanje prelazi u pretnju, lako može doći do političke krize, pa i otvorenog sukoba u svemiru.
Stručnjaci sve glasnije upozoravaju da se pravila igre u orbiti moraju što pre definisati. Međunarodni ugovori iz doba Hladnog rata nisu predvideli ovakav nivo tehnoloških mogućnosti. Bez novih normi i jasnih procedura, svaka fotografija, svaki manevar i svaka objava mogu postati povod za novi sukob. A kako stvari stoje, svemir je danas manje “zajedničko dobro čovečanstva”, a sve više bojno polje gde se meri snaga između supersila.
Jilin-1, kineski pionir u zemaljskoj opservaciji
Jilin-1 je serija kineskih satelita za osmatranje Zemlje, razvijenih od strane Chang Guang Satellite Technology Co., Ltd. Ovi sateliti su dizajnirani za pružanje visoko preciznih slika Zemljine površine za razne civilne i komercijalne svrhe.
Program Jilin-1 je prvi put najavljen 2015. godine, sa ciljem da se stvori mreža satelita koja može pružiti visoko precizne slike i video snimke Zemlje u realnom vremenu. Prvi sateliti iz serije Jilin-1 lansirani su 7. oktobra 2015. godine iz satelitskog centra Jiuquan u Kini, koristeći Long March 2D raketu.
Ova prva grupa uključivala je četiri satelita: Jilin-1 Optički A, Jilin-1 Optički B, i dva Jilin-1 Tehnološka Demonstraciona Satelita. Od tada, Chang Guang Satellite Technology je nastavila da lansira nove satelite kako bi proširila mrežu i poboljšala kapacitete za osmatranje. Do 2024. godine, više od 70 Jilin-1 satelita je u orbiti.
Jilin-1 sateliti su opremljeni naprednim tehnologijama za snimanje i prenos podataka, što ih čini izuzetno efikasnim za razne primene. Sateliti su sposobni da snimaju slike visoke rezolucije, sa detaljima do 0.75 metara za optičke satelite i 0.5 metara za video satelite.
Zahvaljujući brzim komunikacionim sistemima, Jilin-1 sateliti mogu brzo prenositi podatke nazad na Zemlju, omogućavajući skoro real-time pristup snimcima. Sateliti su dizajnirani za različite civilne i komercijalne primene, uključujući monitoring poljoprivrede, urbanističko planiranje, praćenje katastrofa, i zaštitu životne sredine.
Jilin-1 sateliti su korišćeni u mnogim različitim aplikacijama, pružajući dragocene podatke i slike za korisnike širom sveta. Koriste se u oljoprivredi, urbanističkom planiranju, u cilju praćenja prirodnih katastrofa ali i za zaštitu životne sredine.
Planira se proširenje mreže satelita kako bi se povećala pokrivenost i učestalost snimanja, pružajući još bolje usluge korisnicima širom sveta.
