Najveći artiljerijski poligon Evrope krije slojevitu istoriju: Od carske vojske do obuke trupa za SVO u Ukrajini

Selo Mulino nalazi se oko 70 kilometara od oblasnog centra, koji se u prevodu zove Donji Novigrad (Нижний Новгород); inače i mi slično izgovaramo – Njižnji Novgorod. Do aerodroma ima nešto manje, 53 kilometra, а do Moskve (kao orijentacija za sva mesta uzima se rastojanje od MKAD – moskovskog kružnog auto-puta) severnim pravcem ima 333 kilometra.

Nedaleko od sela još početkom tridesetih godina osnovan је garnizon. Posle raspada SSSR u garnizon su prebačene 34. gardijska artiljerijska divizija i 47. gardijska tenkovska divizija koje su povučene iz Istočne Nemačke. Od 1993. godine tu počinje da niče naselje tipično za takve poligone jer u njemu žive starešine i osoblje s porodicama.

Ima, 16 višespratnica, polikliniku, školu, dečje vrtiće, trgovinski centar i ostale neophodne ustanove. Ovo mesto poznato je kao najveći vojni poligon Evrope jer se na njemu najviše opituju artiljerijska oruđa. Tu su formirani Treći armijski korpus i 34. gardijska artiljerijska divizija. 

Službeni naziv poligona je Gorohovjecki artiljerijski naučno-istraživački probni poligon (Гороховецкий артиллерийский научно-испытательный опытный полигон – Гороховецкий учебно-артиллерийский лагерь, Мулинский полигон).

Ime je dobio po obližnjem većem mestu Gorohovjecku, istorijski poznatom naselju, kandidatu za listu UNESKO (Pojas Presvetle Bogorodice), oblasti u kome se nalazi mnogo crkava i manastira iz najranijeg perioda ruskog hrišćanstva.

Osnovan je početkom tridesetih godina prošlog veka kao ispostava Artiljerijskog naučno-istraživačkog probnog poligona (bivšeg Ohtinskog probnog poligona u blizini Sankt Peterburga).

Krajem XIX i početkom XX veka u šumi kod sela Mulino smestili su se vojnici Ruske imperatorske armije. Oni su na tom terenu sprovodili terensku obuku. Posle Prvog sv. rata, 1928. godine mesto je posetio narodni komesar (ministar) odbrane Kliment Vorošilov. On je odabrao zemlju koja nije bila pogodna za poljoprivredu (severoistočno od Gorohovjeca) i odredio da tu bude poligon Radničko-seljačke Crvene armije (RKKA).

U selo Zolino, nedaleko od Mulina, prekomandovana je 17. pešadijska donjogradska divizija. Formiranje poligona Mulino neraskidivo je vezano za artiljeriju. Tu se najpre obučavao jedan artiljerijski puk. U okolinu mesta, za vreme blokade Lenjingrada 1943. godine, ovde se nalazio najveći deo Artiljerijskog naučno-istraživačkog probnog poligona. 

U doba Drugog sv. rata u kasarnama kod Gorohovjeca formirane su i obučavane desetine jedinica koje su zatim odlazile na front. Među njima su bile 201. i 43. gardijska streljačka divizija iz Letonije. Tu se nalazio i njihov rezervni puk koji je služio kao popuna. Već tada su na poligonu ispitivana mnoga artiljerijska oruđa, ali i zaplenjena tehnika.

Januara 1943. godine ovde je iz Barnaula prebačena i vojna bolnica. Najpre je bila u samom Zolinu, da bi kasnije bila premeštena u Mulino. Posle tu je prekomandovana i 12. artiljerijska probojna divizija (12-я артиллерийская дивизия прорыва), koja se nalazila u rezervi Vrhovne komande. 

Razvoj ovog poligona tekao je ravnomerno, a njegov položaj i veličina bili su idealni za osnovnu namenu. Stoga je u maju 1975. godine na poligonu formirana 20. školska artiljerijska divizija u čijem sastavu su se nalazili: 

• 922. Školski artiljerijski puk (priprema za komandire i nišandžije cevne i raketne artiljerije, u selu Mulino).
• 932. Školski izviđački artiljerijski puk (priprema mlađih specijalista za meteorološko, zvučno, radarsko i topografsko izviđanje i osmatranje, u selu Inžinjersko).
• 280. Školski protivtenkovski artiljerijski puk (priprema operatera prenosnih raketnih sistema na vozilima BRDM-2, kao i komandira protivtenkovskih artiljerijskih posada, u selu Mulino).

Pored toga, Divizija je pripremala podoficire – artiljerce za sve jedinice Oružanih snaga. Na taj način u trupu je godišnje stizalo oko osam hiljada mladih specijalista. Kada je obavljeno pomenuto dislociranje dveju divizija iz Istočne Nemačke, već 1992. godine na jugoistočnom delu naselja bila je sasečena šuma i dobijena je velika čistina. Na njoj je iduće, 1993. godine počela gradnja naselja za pripadnike stalnog sastava i njihove porodice. Ubrzo je nikao gradić sa svom potrebnom infrastrukturom. 

Na poligonu se nisu obučavali samo ruski vojnici. Septembra 2011. godine prvi put je organizovana zajednička vežba Štit Savezne države (Zajednica RF i Belorusije). Tada su ruski i beloruski vojnici, uz upotrebu 100 tenkova, 50 aviona i preko 12.000 vojnika uvežbavali postupke za slučaj naglog napada NATO.

Rajnmetal (Rheinmetall) i akcionarsko društvo Servis odbrane (Обороносервис, od 2014. godine AO Гагарин) planirali su izgradnju Centra za borbenu pripremu kopnene vojske. Čak su za početak 2015. godine planirane masovne probe i ispitivanja tehničkih sredstava. Međunarodna situacija je ove planove omela. Ni SVO nije mimoišao poligon. Od leta 2022. godine na njemu se pripremaju specijalnosti raznih rodova kopnene vojske, kako bi što spremniji otišli na jedno od najsurovijih ratišta u istoriji.