U Kraljevini Jugoslaviji, domaće puške M24 bazirale su se na klasičnom Mauzerovom obrtno-čepnom zatvaraču sa bravljenjem pomoću dve prednje i jednom zadnjom bradavicom. Punile su se sa pet metaka u cik-cak rasporedu u sanduku u usadniku. Dužina cevi iznosila je 504 mm, sa četiri žleba (uvijanje udesno, ugao uvijanja 5° 54′, korak 240 mm). Masa oružja bila je 3.850 +200/-170g, dužina – 1.094 -2/+2 mm, a početna brzina zrna iznosila je 725±15 m/s. Najniži nišan bio je postavljen na 200 m. Pešadijska puška i karabin bili su identični, s tom razlikom što je kod karabina zadnja grivna na levoj strani imala nepokretnu pređicu za remnik M31, a na levom obrazu kundaka – levu (bočnu) pređicu. Tek 1933. na karabinu, pod novom oznakom M1924K, ugrađena je povijena (umesto dotadašnje, standardne, prave) ručica zatvarača, a na udaraču je dodat urez za kočenje. Istovremeno, zbog rasporeda pređica za remnik, i čehoslovačko oružje M1924a je kategorizovano kao karabin.
Do početka Drugog svetskog rata kragujevačka fabrika je dizajnirala i osvojila proizvodnju četničke puške M1924ČK, namenjene novoformiranim, jurišnim bataljonima jugoslovenske vojske. Proizvodnja jurišnih pušaka u Kragujevcu nije počela pre maja 1940. godine. Pretpostavlja se da ih nije proizvedeno više od 5.000 (broj ljudi u šest jurišnih bataljona). To potvrđuju i serijski brojevi oružja sačuvanog u muzejima (od 223 do 1.385).
Puška je bila duga 955 mm, a dužina cevi iznosila je 415 milimetara. Imala je vezove kao i pešadijsko oružje, što je bilo u suprotnosti s oborenom (karabinskom) ručicom zatvarača. Prednja i zadnja grivna bile su spojene, bez opruga za osiguranje. Stalni i najniži nišan oružja bio je 200, a najviši 1.000 metara. Na glavi sanduka nalazio se državni grb i oznaka „Model 1924 ČK”. Na levoj strani sanduka puncirana je provinijencija puške – „Kraljevina Jugoslavija”, te naziv kragujevačkog Zavoda: „Voj. Teh. Zavod – Kragujevac”.
Bajonet M24ČK imao je oblik kindžala. Sečivo je dvoseklo, s vrhom u osi i obostranim žlebom po sredini. Na metalnim nožnicama nalazio se znak jurišnih jedinica (lobanja sa ukrštenim kostima). Uz nož se nosio i temnjak od crne vune, sa kićankom dugačkom 25 milimetara.
Iz jurišne puške M24ČK kragujevačka fabrika je razvila i specijalno oružje namenjeno obuci pripadnika Saveza sokola Kraljevine Jugoslavije – tzv. sokolsku pušku. Sokolska puška je po većini detalja nalikovala jurišnom oružju. Bitnije razlike bile su u pravoj ručici zatvarača, bočnim, karabinskim vezovima i manjoj ukupnoj dužini (945 mm).
Karabin 7,9 mm M48A i M48/63
U FNRJ, paralelno sa izradom standardnih pušaka M48A, u Zastavi je konstruisan i karabin M48A. Karabin je predstavljao verziju skraćene puške: dužine 945 mm, mase 3.220 g, sa cevi dužine 442 mm. Karabin je imao samo okov usadnika sa rebrom za nož i prednju grivnu, na kojoj je, sa leve strane, dodata ušica za pređicu remnika, a drveni podkundak i obloga kundaka pružali su se celom dužinom cevi, do prednje grivne. Pri tome grivna nije imala oprugu za osiguranje, a najviši nišan je, kao i kod puške, zadržan na 2.000 metara. Osnovna zamisao je bila da se ovim oružjem, kao praktičnijim za stalno nošenje, opremi Milicija. No, kako je u to vreme već uveden novi standardni kalibar, SSUP je odbacio karabin kao zastarelo rešenje. Tako je Zastava prizvela samo ograničenu, probnu partiju karabina M48A.
No nakon reformi koje su 1960. godine sprovedene u Nacionalnoj policiji Indonezije (Polisi Republik Indonesia, Kepolisian Negara Republik Indonesia – POLRI), Džakarta se obratila jugoslovenskom SSNO sa zahtevom za nabavku određenog tipa naoružanja.
Ove snage su, naime, do tada uglavnom koristile nasleđene karabine paravojnih i policijskih formacija Holandske Istočne Indije, 7,92 mm Mauser FN Mle 34i Mle 48. Kragujevačka Zastava je odmah ponudila karabine M48A, koji su u velikoj meri odgovarali ovom tipu oružja. Centralna uprava indonežanske policije prihvatila je ponudu, uz minimalne izmene: neposredno iza prednje, dodata je i zadnja grivna sa ušicom i pređicom remnika sa donje strane. Obe grivne fiksirala je jedna kratka opruga, a obloga kundaka se pružala samo do zadnje grivne. Osim toga, glava kundaka je bila bez otvora, a klasična zadnja pređica za remnik postavljena je sa donje strane. Konačno, na glavi sanduka utisnut je grb i natpis POLISI.
Nakon ove narudžbine za karabin nije bilo više zainteresovanih kupaca. No Zastava je na indonežanskoj verziji samo zamenila kupasti potkov kundaka običnim i karabine plasirala na komercijalno tržište pod oznakom LK M48/63. Tokom 2005. importna kuća iz KalifornijeMitchell Arms, Fountain Valley, sa idejom da za ovo arhaično rešenje zainteresuje američke kolekcionare, na tržište SAD plasirala je M48/63 pod nazivom M63 TANKER MAUSER.
Bosna, maj 1992.godina.
Zadužena nova, konzervirana M48A, sa novim kožnim remnikom i dvije kožne fišeklije iz inventara JNA.
Tokom rovovske prilično stacionarne upotrebe i dosta ispaljene municije tokom 3,5 godina uz umjereno održavanje nije imala ni jedan zastoj u radu. Uredno razdužena nakon rata.
Po dolgotrajnem iskanju sem dobil popolnoma originalen in dobro očuvan Mauser M 24 iz obdobja kralja Petra iz Kraljevine Jugoslavije. Gospodu Bogdanoviću pa posebne čestitke za odlične članke. Lep pozdrav vsem, Jože, Ljubljana, Slovenija
Odlicne kvalitetne puske, pa inace “ZASTAVA”. Proizvodi la je i proizvodi odlicno, kvalitetno oruzije, vojno i civilno. Meni se jako svidjaju karabini proizvodi imao sam razne od 7,9mm, 7,62mm kojih ima bas dobrih. Precizni i lepo uradjeni. U vojsci M76 7,9mm koji je i danas neprevazidjen. Gadjao sam i sa stranim al zastava je zastava. Sad imam M85 odlican je i za stakala, svinju i srndaca. Takodje idem na takmičenja svih 5 metaka u centar skup 15mm sto je odlicno.
Da
Da li neko prodaje M24 domace proizvodnje (Kraljevina Jugoslavija), da je autentican?
Imam ja model 1924 б, naravno 100% legalan i sa oruznim listom
Pozdrav,imam u posjedu m48a sa serijskim brojem 711 i to bočno,ispod na poklopcu sanduka koji je glodan a ne štampan,na njemu se vidi drugi broj koji je prekrižen,ukucan je 711 i na ručici zatvarača. Da li je to stvarno 711. proizvedena po redu? i da li zbog toga vrijedi više. Pozdrav, Siniša
Po pravilu, ako je na glavi sanduka utisnuta oznaka M48A, poklopac sanduka bi trebalo da bude od presovanog lima. No, sasvim je moguće da je u ranim serijama (do 1000) postavljan i glodani poklopac sa M48, samo kako bi se ispunila kvota. Isto tako, poklopac je dodan možda i kasnije, prilikom reparacije oružja, pa je samo prežigosan kako bi se brojevi slagali. Znači, ako je na glavi sanduka oznaka M48A i bočni serijski broj kao i broj na ručici 711, to je onda puška iz prve, možda i nulte serije i svakako je ređa od uobičajenih. Pozdrav!
Hvala Vam na odgovoru, sad mi je još i draža. Namazana , nauljena, zamotana i spremljena u suhi prostor. Svugdje gdje ide je utisnut niski broj 711 :-). (Ručica zatvarača, čak i udarna igla, bočno…a na sanduku piše M48a te grb FNRJ.)
Dragi Branko,
Izgleda da M24 ČĶ ima i sa brojevima vecim od 6.000. Provericu, a ti se javi.
Pozdrav
Vlada
Bravo, hvala na ovom odličnom prikazu.