Ruski Su-35 i Su-57 u azijskoj ofanzivi: da li su Severna Koreja, Vijetnam i Malezija sledeći kupci?

Ruski borbeni avioni ponovo su u centru pažnje na globalnom tržištu naoružanja. Nakon perioda ograničenog izvoza, 2025. godina donela je nagli rast interesovanja za Su-35, dok se paralelno vodi diplomatsko i komercijalno pozicioniranje lovca pete generacije Su-57 u Aziji i Africi. U toj kombinaciji pominju se Severna Koreja, Vijetnam i Malezija kao potencijalni ili verovatni kupci.

S obzirom na okolnosti, Su-35 je tokom 2025. doživeo značajan izvozni proboj. Prema podacima koji su procureli iz ruskih vladinih dokumenata, Iran je naručio 48 primeraka za modernizaciju svog vazduhoplovstva, Etiopija šest, dok je Alžir od februara iste godine primio 18 aviona. Time je broj potvrđenih izvoznih primeraka porastao na 96, računajući i raniju isporuku 24 aviona Kini. U poređenju sa prethodnim godinama, to predstavlja višestruko povećanje izvoznog obima.

U tom kontekstu, sve češće se spekuliše da bi Severna Koreja mogla postati sledeći kupac Su-35. Političko i vojno zbližavanje Moskve i Pjongjanga, naročito u svetlu ruske potrebe za severnokorejskom podrškom u ratu u Ukrajini i širem sukobu sa Zapadom, otvorilo je prostor za razmatranje dublje vojne saradnje. Severnokorejski zvaničnici su još u septembru 2023. posetili fabriku u Komsomoljsku na Amuru, gde su obišli proizvodne linije i kokpit Su-57, ali su takođe posmatrali probni let Su-35.

Interesovanje Pjongjanga za ruske lovce pominjalo se i sredinom 2010-ih, mada te informacije nikada nisu zvanično potvrđene. Iako Severna Koreja ima razvijenu i u velikoj meri samostalnu odbrambenu industriju, koja pokriva širok spektar sistema, od podmornica i razarača do tenkova, Ratno vazduhoplovstvo ostaje tehnološki najslabija karika. Većinu flote čine zastareli MiG-19, MiG-21, MiG-29 i Su-25, uz sve veće probleme održavanja usled starosti.

Uprkos reputaciji Su-35 kao skupog za operativno održavanje zbog njegove veličine i performansi, argument ide u prilog tome da bi penzionisanje nekoliko eskadrila starijih lovaca moglo osloboditi sredstva za održavanje manjeg broja modernijih Su-35. Procene navode da bi bataljon od 12 do 14 aviona koštao oko milijardu dolara. U poređenju sa procenama da ruski uvoz vojne opreme iz Severne Koreje dostiže 10 do 20 milijardi dolara godišnje, takva kupovina ne bi predstavljala nedostižan izdatak.

Međutim, Su-35 je lovac generacije 4++, dok se u Istočnoj Aziji sve više raspoređuju avioni pete generacije. U tom okruženju, Su-35 bi od početka bio u tehnološkom zaostatku u odnosu na F-35, F-15EX ili kineski J-20. Jedna od mogućih taktika za severnokorejsko vazduhoplovstvo bila bi korišćenje Su-35 kao produžene „oči i uši“ za mrežu zemaljske protivvazdušne odbrane, zahvaljujući njegovom snažnom senzorskom paketu.

Istovremeno, u Jugoistočnoj Aziji fokus se pomera ka Su-57. Vijetnamski i regionalni izvori već godinama pominju interesovanje Ministarstva odbrane za nabavku između 12 i 24 aviona Su-57 početkom 2030-ih. Prvi izveštaji o tome pojavili su se još 2017. godine, a zatim ponovo 2019. Vijetnam trenutno raspolaže flotom koja se u potpunosti oslanja na sovjetske i ruske platforme, uključujući Su-27, Su-30MK2 i Su-22.

Modernizacija postaje hitna jer Su-22 i Su-27 dostižu kraj operativnog veka, dok i noviji Su-30MK2 sve više zaostaju za regionalnim rivalima poput kineskih J-16 i J-20 ili američkih F-15EX i F-35A. Su-57 se nameće kao prirodan izbor, pre svega zbog velikog dometa, snažnih senzora i sposobnosti umrežavanja sa kopnenim i pomorskim sistemima. Njegova kompatibilnost sa postojećom ruskom infrastrukturom u Vijetnamu dodatno olakšava tranziciju.

Su-57 je već izvezen u Alžir u novembru 2025. godine, čime je postao prvi strani operater tog tipa. Ruski Rosoboroneksport je sredinom aprila potvrdio da je više zemalja naručilo avion, bez navođenja imena. Pored Vijetnama, kao potencijalni kupci često se pominju Indija, Iran i Severna Koreja.

Posebnu pažnju privlači najavljena unapređena verzija Su-57M1, koja bi trebalo da postane dostupna početkom 2030-ih. Ova varijanta navodno integriše novi motor AL-51F-1, sa manjim zahtevima za održavanje i boljom dostupnošću. Pominju se i smanjenje radarskog odraza, manji toplotni potpis, mogućnost nadzvučnog krstarenja bez dodatnog sagorevanja, kao i novi primarni radar koji bi zamenio postojeći N036. Uvećani trup i poboljšana aerodinamika trebalo bi da doprinesu stabilnosti pri velikim brzinama.

Malezija je takođe u fokusu ruske kampanje. Na sajmu Defense Services Asia u Kuala Lumpuru, Rosoboroneksport je predstavio Su-57 kao logičnu nadogradnju za flotu Su-30MKM, koja čini okosnicu malezijskog ratnog vazduhoplovstva od 2006. godine. Su-30MKM je u svoje vreme bio jedan od najnaprednijih ruskih izvoznih lovaca, sa digitalnim kokpitom, radarom sa elektronskim skeniranjem, motorima sa vektorskim potiskom i savremenim sistemima za elektronsko ratovanje.

Ipak, dolazak F-35 u Singapur i šira regionalna modernizacija vazduhoplovstava stavljaju Maleziju pred dilemu. Ruski proizvođač naglašava da Su-57 ima prednost u vidu borbenog iskustva u realnim uslovima, uključujući operacije protiv snažno branjene protivvazdušne odbrane i misije preciznih udara.

Za zemlje poput Vijetnama i Malezije, izbor lovca pete generacije nije samo tehničko, već i geopolitičko pitanje. Američki F-35 dolazi sa opsežnim političkim uslovima i ograničenjima upotrebe, dok kineski avioni zbog teritorijalnih sporova nisu realna opcija. U tom prostoru Su-57 ostaje jedini lovac pete generacije koji se proizvodi van Kine i Sjedinjenih Država.

Ruska strategija je jasna: dok Su-35 popunjava trenutne praznine i nudi relativno brzu isporuku, Su-57 i njegova unapređena verzija M1 ciljaju dugoročnu modernizaciju vazduhoplovstava koja žele zadržati operativnu autonomiju. Da li će Severna Koreja, Vijetnam ili Malezija formalizovati te planove ostaje otvoreno pitanje, ali ruski lovci su se ponovo našli u središtu globalne borbe za vazdušnu nadmoć.