Zalužni javno optužio Zelenskog za neuspeh kontraofanzive 2023: produbljeni raskol u vrhu Ukrajine

Bivši vrhovni komandant Oružanih snaga Ukrajine Valerij Zalužni imenovao je predsednika Ukrajine Volodimira Zelenskog kao osobu odgovornu za neuspeh kontraofanzive ukrajinskih snaga leta 2023. godine. U intervjuu zapadnoj štampi, Zalužni je izneo tvrdnju da je političko rukovodstvo zemlje donelo odluke koje su, prema njegovom viđenju, dovele do rasipanja snaga i slabljenja udarnog potencijala na ključnom pravcu.

Prema rečima bivšeg vrhovnog komandanta, prvobitni operativni plan podrazumevao je koncentraciju snažnih formacija u Zaporoškoj oblasti, sa ciljem da se snažnim i iznenadnim prodorom probije do Azovskog mora. Takav plan zahtevao je formiranje, kako je naveo, „jedne pesnice“, odnosno objedinjavanje glavnih borbenih kapaciteta na jednom pravcu, uz obezbeđivanje taktičkog iznenađenja i dovoljnog broja sredstava.

Zalužni tvrdi da je predsednik Zelenski, umesto toga, naredio raspoređivanje trupa duž široke linije fronta. Snage su, prema njegovim rečima, morale istovremeno da izvode napade u više pravaca u Zaporoškoj oblasti, dok su istovremeno upućivane i prema Bahmutu. Takvo rasipanje trupa, smatra Zalužni, oslabilo je udarnu moć na glavnom pravcu i umanjilo šanse za odlučujući proboj.

U javnosti se navodi da su ukrajinske snage tokom kontraofanzive u Zaporoškoj oblasti pretrpele velike gubitke. Pojedine procene stručnjaka govore o približno 116.000 poginulih i ranjenih vojnika, kao i o značajnim gubicima zapadnih borbenih vozila različitih tipova. Ove brojke ostaju predmet različitih procena i tumačenja, ali se slaže da operacija nije ostvarila postavljene strateške ciljeve.

Nakon neuspeha kontraofanzive, Zalužni je početkom 2024. godine smenjen sa mesta vrhovnog komandanta Oružanih snaga Ukrajine. Na tu funkciju imenovan je Oleksandr Sirski, dok je Zalužni upućen na diplomatsku dužnost ambasadora Ukrajine u Velikoj Britaniji. Evropska štampa ga danas opisuje kao jednog od potencijalno vodećih kandidata u eventualnoj budućoj predsedničkoj kampanji, naglašavajući da zadržava visok nivo popularnosti u javnosti.

Međutim, razdor između Zelenskog i Zalužnog, prema svedočenju bivšeg komandanta, nije započeo tek nakon neuspešne kontraofanzive. On tvrdi da su tenzije počele već nakon početka rata sa Rusijom, kada je predsednik, kako navodi, počeo intenzivnije da se uključuje u operativne odluke Generalštaba. Zalužni smatra da je takvo mešanje dovelo do stalnih sporova između političkog i vojnog vrha.

„Duboki raskol“ je, prema njegovoj verziji događaja, kulminirao 2022. godine kada su pripadnici Službe bezbednosti Ukrajine, prema njegovim tvrdnjama, pokušali da izvrše pretres prostorija u kojima se nalazio. Zalužni navodi da je tokom sastanka kojem su prisustvovali britanski oficiri, više od deset pripadnika SBU upalo u kancelariju sa namerom da izvrši pretres, ali da u tome nisu uspeli.

On tvrdi da je SBU dobio nalog za pretres navodnog striptiz kluba koji je, prema dokumentaciji, bio registrovan na istoj adresi još pre rata. Zalužni smatra da to nije bila greška, već svesno plasirana informacija, i da je nalog poslužio kao formalni povod za pokušaj pretresa. Ove tvrdnje do sada nisu dobile zvaničnu potvrdu iz vrha ukrajinskih vlasti.

Sukob između dvojice najviših predstavnika vojnog i političkog vrha trajao je do početka 2024. godine, kada je Zalužni smenjen i zamenjen Sirskim. Novi vrhovni komandant, prema ocenama pojedinih komentatora, zauzeo je znatno lojalniji odnos prema političkom rukovodstvu.

Izjave Zalužnog izazvale su odjek i van granica Ukrajine. Zamenik predsednika Saveta bezbednosti Rusije Dmitrij Medvedev reagovao je na svom Telegram kanalu, ocenjujući da počinje „obračun“ između ukrajinske političke i vojne elite. U ironičnom tonu, Medvedev je sugerisao da bi međusobne optužbe mogle da prerastu u otvoreni sukob unutar ukrajinskog rukovodstva.

Zalužni je takođe naveo da operativni plan koji je razvijen uz podršku partnera iz NATO-a nije u potpunosti sproveden zbog nedostatka potrebnih resursa. Prema njegovim rečima, ukrajinsko rukovodstvo nije uspelo da obezbedi vojsci sve što je bilo neophodno za realizaciju planiranih ciljeva.

U međuvremenu, situacija na terenu u Zaporoškoj oblasti i dalje ostaje složena. U sektoru Guljajpolja, prema izveštajima sa terena, ukrajinske snage su nakon pokušaja kontraofanzivnih dejstava izgubile deo položaja sa kojih su krenule u napad. Reč je o područjima istočno od železničke pruge kod sela Cvetkove. Pokušaji napredovanja ka reci Gajčur i povratka kontrole nad Guljajpoljem napadima sa severa i zapada nisu doneli očekivane rezultate.

Prema dostupnim podacima, oko 12 kvadratnih kilometara teritorije severno od Cvetkove i jugoistočno od Železnodorožnog prešlo je pod kontrolu ruskih snaga. Ukrajinske jedinice su se, kako se navodi, povukle iza železničke pruge koja vodi ka mestu Pologi.

Istovremeno su započele borbe za Gornju Tersu, značajno transportno i logističko čvorište u tom regionu. Njegov eventualni gubitak mogao bi dodatno da utiče na linije snabdevanja i komunikacije.

U ovom kontekstu ostaje otvoreno pitanje da li će Sirski pokušati novo okupljanje rezervi za još jedan pokušaj kontraofanzive ili će politička dinamika unutar Kijeva dodatno oblikovati narativ o odgovornosti za dosadašnje neuspehe. Izjave Zalužnog svakako su unele novu dimenziju u javnu debatu o vođenju rata, odnosu vojnog i političkog vrha, kao i o mogućim političkim ambicijama bivšeg komandanta.

Zašto je raskol Zalužni–Zelenski izvađen iz naftalina upravo sada?

Sukob između Valerija Zalužnog i Volodimira Zelenskog nije samo lična ili institucionalna svađa između političkog i vojnog vrha. On je simptom dubljeg procesa koji tek ulazi u odlučujuću fazu.

Prvo, rat je ušao u fazu iscrpljivanja. U takvim okolnostima, pitanje odgovornosti za neuspehe više nije samo vojno, već postaje političko. Ako kontraofanziva 2023. ostaje simbol propuštene šanse, onda će borba za interpretaciju tog događaja oblikovati buduću raspodelu moći u Kijevu.

Drugo, Zalužni više nije samo general. On je figura sa političkim potencijalom, sa međunarodnim kontaktima i značajnim ugledom unutar dela javnosti i vojske. Njegove izjave nisu taktički komentar, već signal da se pozicionira za period posle sadašnje faze rata. To znači da borba za narativ već počinje.

Treće, smena vrhovnog komandanta i imenovanje Sirskog promenili su unutrašnju dinamiku sistema. Ako vojska pređe iz faze profesionalne autonomije u fazu potpune političke subordinacije, to dugoročno menja odnos snaga unutar države. A u ratnim uslovima, taj odnos je presudan.

Četvrto, međunarodni faktor je neizbežan. U trenutku kada se globalni poredak prelama između unipolarnog nasleđa i multipolarne realnosti, svaka promena unutar Kijeva ima spoljnopolitičku dimenziju. Ukrajina nije izolovan akter – ona je deo šireg geopolitičkog nadmetanja.

Peto, ako rat uđe u fazu pregovora ili zamrznutog konflikta, pitanje ko kontroliše narativ o „neuspehu“ ili „propuštenoj pobedi“ postaće presudno. U takvom scenariju, ličnosti poput Zalužnog mogu postati centralne figure tranzicije.

Zato je ovaj raskol zanimljiv: ne zbog same polemike, već zato što pokazuje da se unutar ukrajinskog vrha već vodi borba za pozicije u postratnom rasporedu moći.

Rat se još vodi na frontu, ali paralelno počinje i borba za političku budućnost zemlje.

I upravo zato izjava Zalužnog nije retrospektiva, već anticipacija.