Tramp: predaja arhipelaga Čagos Mauricijusu je čin gluposti i direktna pretnja američkoj bazi Dijego Garsija

Američki predsednik Donald Tramp javno je osudio odluku Ujedinjenog Kraljevstva da pristane na ustupanje arhipelaga Čagos afričkoj državi Mauricijus, ocenjujući je kao „čin strašne gluposti“ koji direktno ugrožava interese Sjedinjenih Država u Indijskom okeanu. Trampove izjave dolaze u trenutku kada se čini da je Vašington na putu da ispuni svoje ciljeve oko Grenlanda, ali istovremeno pokazuje oštro protivljenje potezima Londona koji, po njegovom tumačenju, slabe zapadnu bezbednosnu arhitekturu.

Govoreći o sporazumu koji se odnosi na arhipelag Čagos, Tramp je poručio da mu je neshvatljivo da „veliki saveznik u NATO-u“, Ujedinjeno Kraljevstvo, planira da prepusti kontrolu nad teritorijom na kojoj se nalazi jedna od najvažnijih američkih vojnih baza van matične teritorije SAD. Posebno je naglasio ostrvo Dijego Garsija, ključnu tačku za projekciju vojne sile SAD i Velike Britanije u Indijskom okeanu, na Bliskom istoku i prema Africi.

„Čudno je da naš veliki saveznik u NATO-u, Ujedinjeno Kraljevstvo, trenutno planira da preda Mauricijusu kontrolu nad ostrvom Dijego Garsija, na kojem se nalazi ključna američka vojna baza, i to bez ikakvog stvarnog razloga“, naveo je Tramp, dodajući da su, po njegovim rečima, i Rusija i Kina pažljivo primetile ono što on vidi kao slabost britanske spoljne politike.

Tramp je otišao korak dalje, ocenjujući da je ustupanje teritorije ovakvog strateškog značaja „čin strašne gluposti“ i direktno ga povezao sa svojim argumentima o potrebi da Sjedinjene Države „urade pravu stvar“ kada je reč o Grenlandu. U tom kontekstu, pozvao je Dansku i evropske saveznike da, kako je rekao, ozbiljno razmisle o posledicama svojih odluka po zajedničku bezbednost.

London je, sa druge strane, odbacio Trampove optužbe i poručio da sporazum sa Mauricijusom ne ugrožava budućnost zajedničke američko-britanske vojne baze. Britanske vlasti tvrde da dogovor upravo suprotno, dugoročno osigurava nastavak prisustva SAD i Velike Britanije na Dijego Garsiji, uz jasne pravne garancije.

U prilog toj tvrdnji često se navodi i stav aktuelnog američkog ministra odbrane Marka Rubija, koji je još u maju prošle godine pozitivno govorio o ovom sporazumu, nazivajući ga „istorijskim“ i naglašavajući da on neće uticati na operativne sposobnosti baze na Dijego Garsiji.

Sam arhipelag Čagos predstavlja grupu od oko 60 malih ostrva smeštenih u srcu Indijskog okeana, približno 1.600 kilometara udaljenih od najbliže teritorije Mauricijusa. Najveće i strateški najvažnije ostrvo je Dijego Garsija, koje od 1970-ih godina služi kao domaćin zajedničke vojne baze Sjedinjenih Država i Ujedinjenog Kraljevstva. Ta baza ima ključnu ulogu u američkim i britanskim operacijama na Bliskom istoku, u Africi i u širem indo-pacifičkom regionu.

Posle višedecenijskih sporova i međunarodnog pritiska, uključujući odluku iz 2019. godine kojom je osporena britanska kontrola nad arhipelagom, britanska vlada je tokom 2024. pristala da Mauricijus formalno preuzme suverenitet nad ostrvima Čagos. U maju 2025. godine potpisan je prateći dokument kojim je precizirano da će Ujedinjeno Kraljevstvo i Sjedinjene Države zadržati punu kontrolu nad vojnim postrojenjem na Dijego Garsiji u trajanju od 99 godina, uz mogućnost produženja za dodatnih 40 godina.

Uprkos tim formalnim garancijama, Trampova reakcija otkriva duboko nepoverenje prema sposobnosti Londona da očuva strateške interese Zapada u Indijskom okeanu. Njegove izjave dodatno naglašavaju širi raskol u zapadnim pristupima geopolitici, gde se pitanja teritorijalnog suvereniteta, vojnih baza i globalne projekcije sile sve češće koriste kao argument u unutrašnjim i savezničkim političkim obračunima.