Od početka rusko-ukrajinskog rata do danas, helikopter Mi-24 „Hind“, sovjetskog dizajna, postao je jedna od najprepoznatljivijih vazdušnih platformi sukoba. I ruske i ukrajinske snage koristile su različite verzije ovog helikoptera za širok spektar zadataka, od neposredne vatrene podrške kopnenim trupama do brzog transporta i ubacivanja specijalnih jedinica.
Međutim, među brojnim varijantama Mi-24 koje su se pojavile na bojnom polju, jedna se izdvaja po ekstremnoj retkosti i neobičnoj nameni. Reč je o ukrajinskom Mi-24RHR, verziji razvijenoj tokom Hladnog rata za nuklearno, biološko i hemijsko izviđanje. Ova varijanta je toliko retka da se procenjuje da Ukrajina danas raspolaže sa svega dva primerka koja su i dalje operativna.
Najređi helikopter u ukrajinskoj floti
Prema procenama, u februaru 2022. godine ukrajinsko ratno vazduhoplovstvo raspolagalo je sa oko 100 helikoptera različitih tipova, pri čemu su okosnicu flote činili transportni Mi-8 „Hip“. Od tog broja, oko 34 letelice bile su različite verzije Mi-24.
Tokom prve godine rata, Ukrajina je izgubila približno 60 odsto svojih helikoptera, tako da je do oktobra 2022. u operativnoj upotrebi ostalo svega oko 40 letelica. Danas, nakon gotovo četiri godine neprijateljstava, flota je dodatno smanjena.
U tom kontekstu, činjenica da su najmanje dva Mi-24RHR, nasledjena nakon raspada Sovjetskog Saveza, i dalje u službi predstavlja svojevrsnu anomaliju. Ova verzija se smatra najspecijalizovanijom i najređom varijantom platforme Mi-24 koja je ikada proizvedena.
Helikopter za nuklearni rat i katastrofe
Mi-24RHR je razvijen tokom Hladnog rata kao izviđačka verzija Mi-24, namenjena delovanju u uslovima nuklearnih, bioloških ili hemijskih incidenata i napada. Prvi let ove varijante obavljen je 1978. godine, u periodu kada su sovjetski vojni planeri ozbiljno računali sa scenarijima masovne upotrebe oružja za masovno uništenje.
Najupadljivija spoljašnja karakteristika Mi-24RHR su posebni uređaji montirani na kratkim krilima helikoptera, koji po izgledu podsećaju na metalne „kandže“. Ovi sistemi su služili za sakupljanje uzoraka tla i materijala sa terena, koji bi potom bili analizirani kako bi se utvrdio nivo radioaktivne, biološke ili hemijske kontaminacije.
U početku se pretpostavljalo da će Mi-24RHR biti korišćen isključivo nakon neprijateljskog nuklearnog, biološkog ili hemijskog napada. Međutim, ironijom istorije, helikopter je svoju prvu i jedinu masovniju realnu upotrebu imao nakon nuklearne katastrofe u Černobilju 1986. godine. Tokom sanacije posledica havarije, ova varijanta se pokazala izuzetno korisnom i efikasnom, jer je omogućavala izviđanje i uzorkovanje u ekstremno opasnom okruženju bez direktnog izlaganja ljudstva.
Minimalno naoružanje, maksimalna specijalizacija
Zbog svoje krajnje specifične namene, Mi-24RHR je prvobitno bio gotovo potpuno lišen klasičnog naoružanja. Sovjetski konstruktori zadržali su samo četvorocevni mitraljez kalibra 12,7 mm montiran ispod nosa helikoptera, prvenstveno za osnovnu samoodbranu.
Tek kasnije, tokom ukrajinske upotrebe, na ovu varijantu su dodavane rakete ispod krila, čime je helikopter dobio ograničene borbene sposobnosti, iako njegova osnovna uloga nikada nije bila direktna vatrena podrška.
Relikt Hladnog rata u savremenom sukobu
Danas, prisustvo Mi-24RHR u ukrajinskom ratu predstavlja gotovo jedinstven slučaj korišćenja platforme projektovane za nuklearni rat i industrijske katastrofe u savremenom konvencionalnom sukobu. Njegova vrednost ne leži u vatrenoj moći, već u sposobnosti da deluje u ekstremnim i potencijalno kontaminiranim uslovima, što mu daje nišnu, ali nezamenljivu ulogu.
U floti koja se rapidno smanjuje i oslanja na improvizacije, Mi-24RHR ostaje tih, gotovo zaboravljen, ali izuzetno redak svedok Hladnog rata koji je pronašao novu, neočekivanu ulogu u najvećem evropskom sukobu 21. veka.
