Rusko vazduhoplovstvo počelo da testira mlazni pogon na FAB avio-bombama sa UMPK modulom

Ruske vazduhoplovne snage počele su da koriste modifikovane avio-bombe tipa FAB-500 opremljene UMPK modulom (Unifikovani modul planiranja i korekcije) i novim mlaznim pogonom, što predstavlja značajnu inovaciju u arsenalu frontovskog bombardovanja.

Prema dostupnim informacijama sa vojnih Telegram kanala i stranica, uključujući i nalog pilota eskadrile Su-34, ovi projektili su već upotrebljeni u realnim borbenim uslovima iznad Dnjepropetrovske oblasti u Ukrajini.

Od klizne bombe do „raketne FAB-500“

Tradicionalne avio-bombe FAB-500, koje potiču još iz sovjetskog perioda, prvobitno su bile nevođene gravitacione bombe sa bojevom glavom mase oko 500 kilograma. Međutim, od 2023. godine Rusija ih je počela modernizovati dodavanjem modula UMPK — sistema koji pretvara obične bombe u tzv. jedreće bombe, odnosno bombe koje mogu da lete i oko 70 kilometara od mesta ispuštanja, zahvaljujući sklopivim krilcima i GPS korekciji putanje.

Sadašnji korak, dodavanje mlaznog motora uz UMPK module, označava prelazak u novu kategoriju – reaktivne klizne bombe, koje više nisu ograničene samo na jedrenje već aktivno produžavaju svoj domet zahvaljujući pogonskom modulu.

Prema navodima pilota Su-34, nova konfiguracija omogućava prelet od više od 200 kilometara, što drastično povećava bezbednost aviona jer može da ispali municiju daleko izvan dometa ukrajinske protivvazdušne odbrane.

Upotreba u Dnjepropetrovskoj oblasti

Prvi zabeleženi slučajevi primene ovih bombi odnose se na napad u Dnjepropetrovskoj oblasti, gde su eksplozije prijavljene u gradu Kamjanske. Prema dostupnim podacima, bombe su preletele više od 110 kilometara nakon ispuštanja, što bi potvrdilo teoriju o novom dometu.

Lokalni izvori su javili da je uočeno više ruskih letelica Su-34, dok su ukrajinski kanali izvestili da su protivvazdušne jedinice pokušale presretanje, ali bez uspeha.

Ruski vojni analitičari tvrde da novi sistem donosi strategijsku prednost jer omogućava vazdušnim snagama da deluju dublje u neprijateljsku teritoriju, bez izlaganja riziku od zapadnih PVO sistema kao što su NASAMS, IRIS-T i Patriot.

Sa druge strane, ukrajinski izvori upozoravaju da bi masovna proizvodnja ove municije mogla ozbiljno ugroziti ključne vojne i industrijske objekte, s obzirom na veliku razornu moć FAB bojeve glave, nekoliko puta veću od eksplozivne snage drona „Geranj-2“.

Podsetimo, u ukrajinskim izvorima takođe se nedavno pojavio snimak i tvrdnje da je ruska avio-bomba opremljena UMPK modulom pogodila cilj u Lozovoj (Harkovska oblast) sa horizontalnom projekcijom leta od čak 150 km.

Tehničke karakteristike i principi rada

UMPK (Unifikovani modul planiranja i korekcije) funkcioniše kao pametni dodatak koji se montira na standardnu bombu. Modul uključuje sklopiva krilca, inercijalni i satelitski navigacioni sistem, kao i upravljačke površine koje omogućavaju kontrolu leta.

Kod nove varijante, iza UMPK sekcije dodaje se mlazni motor na tečno gorivo, koji omogućava dodatni potisak i produžava let za više desetina kilometara. Prema fotografijama objavljenim na ruskim kanalima, motor ima sličnu konfiguraciju kao male krstareće rakete, sa zadnjim konusnim mlaznikom i stabilizatorima.

Stručnjaci ukazuju da je ovo oružje svojevrsni kompromis između jeftine bombe i skupe rakete, dakle jednostavna konstrukcija, ali sa dovoljno autonomije i dometa da ugrozi ciljeve daleko iza linije fronta.

Reakcije i analiza vojnih eksperata

Zapadni analitičari, poput onih iz Međunarodnog instituta za strateške studije (IISS), već su ranije upozoravali da Rusija sve više koristi „jedreće bombe“ kao zamenu za skupe rakete, jer su efikasne protiv ukrajinskih fortifikacija i teške artiljerije.

Dodavanje mlaznog motora, prema njima, može ukazivati na prelazak u novu fazu tehnološke improvizacije – sistem koji spaja industrijsku dostupnost i taktičku domišljatost.

Analitičar Džastin Bronk iz Royal United Services Institute (RUSI) napominje da su ruske klizne bombe do sada imale ograničen domet, ali su bile izuzetno teško presretljive.

„Ako sada imaju sopstveni pogon i mogu leteti 200 kilometara, to bi ozbiljno promenilo balans na nebu iznad istočne Ukrajine“

izjavio je Bronk u analizi za The Telegraph.

U međuvremenu, pojedini vojni stručnjaci u Moskvi ističu da je glavni cilj nove generacije FAB-ova stvaranje „taktičke zasićenosti“, dakle preopterećenje ukrajinskih PVO sistema koji se već suočavaju s nedostatkom presretača.

„Za svaku skupu raketu Patriot od tri miliona dolara, Rusija sada može lansirati desetine modifikovanih FAB-ova koji zajedno koštaju manje od jednog drona velikog dometa“,

navodi ruski vojni komentator Sergej Marčenko.

Potencijalna ograničenja i izazovi

Zapadni obaveštajni izvori smatraju da su pojedini primerci možda eksperimentalni prototipovi testirani u borbenim uslovima. Pitanje tačnosti i preciznog navođenja ostaje otvoreno, jer moduli UMPK oslanjaju se na civilni GLONASS signal, koji može biti ometan elektronskim merama Ukrajine.

Međutim, i sa ograničenom preciznošću, oružje ove veličine i snage ima značajan psihološki efekat. Eksplozivne glave mase pola tone mogu uništiti skladišta, bunkere, železničke čvorove i fabrike, dok samo prisustvo takvog oružja menja način na koji ukrajinske snage raspoređuju trupe i resurse.

Nova faza vazdušnog okršaja

Kombinacija klasične bombe, modernog modula za vođenje i mlaznog pogona mogla bi označiti novu fazu u evoluciji ruskog vazdušnog naoružanja.

Ovi hibridni sistemi popunjavaju prazninu između konvencionalne artiljerije i strateških raketa, nudeći visoku razornu moć uz minimalan trošak i manji rizik za posadu.

Dok ukrajinska strana pokušava da razvije metode za njihovo presretanje, a zapadni saveznici analiziraju mogućnosti protivmere, FAB-ovi sa mlaznim UMPK-om već postaju deo svakodnevne realnosti na istočnom frontu.