Ogromna prostranstva Aljaske predstavljaju ozbiljan problem za američku vojsku, posebno kada je potrebno brzo prebaciti ljudstvo i opremu na lokacije bez aerodroma i putne mreže. Tokom dugih zimskih meseci jezera i reke pretvaraju se u zaleđene površine koje bi mogle da posluže za vojne operacije. Međutim, spuštanje teškog transportnog helikoptera na led, ispod kojeg se nalazi nekoliko metara vode, zahteva drugačije procene od sletanja na čvrsto tlo.
Pentagon zato preispituje decenijama stare vojne standarde koji ograničavaju korišćenje zaleđenih površina. Cilj nije razvoj novog helikoptera, već proširenje mogućnosti postojećih letelica, uključujući CH-47 Chinook i UH-60 Black Hawk. Takve sposobnosti posebno su značajne na krajnjem severu, gde velike udaljenosti i nedostatak infrastrukture otežavaju snabdevanje i raspoređivanje jedinica.
Američki vojni istraživači već su izveli nekoliko eksperimenata, a jedan od najvažnijih održan je početkom 2026. godine. Rezultati ukazuju da pojedine ledene površine mogu da izdrže znatno veća opterećenja nego što su predviđala ranija pravila. Time bi vojska mogla da dobije hiljade dodatnih potencijalnih mesta za spuštanje helikoptera tokom zimskih operacija.
Chinook sleteo na 53 centimetra leda umesto propisanih 79
Tokom januara 2026. godine istraživači američkog Inženjerskog istraživačko-razvojnog centra ERDC, koji deluje u sastavu Inženjerskog korpusa Kopnene vojske SAD, organizovali su kontrolisano sletanje helikoptera CH-47 Chinook na zaleđenu površinu poligona Jukon, jugoistočno od baze Fort Vejnrajt na Aljasci.
Debljina kvalitetnog leda iznosila je približno 53 centimetra. Prethodni vojni standardi, zasnovani na procenama iz šezdesetih godina prošlog veka, zahtevali su najmanje 79 centimetara leda za sletanje natovarenog Činuka. Test je tako pokazao da odgovarajuće pripremljena i proverena ledena površina može da izdrži sletanje i pri znatnteo manjoj debljini.
Ipak, to ne znači da svaki led debljine 53 centimetra može bezbedno da primi helikopter. Nosivost zavisi od temperature, unutrašnje strukture leda, prisustva pukotina i stvarne mase letelice, uključujući gorivo i teret. Nije saopšteno da li je helikopter tokom testa imao maksimalnu poletnu masu.
Led nije beton: američki stručnjaci mere njegovo savijanje
Za razliku od čvrstog tla, ledena ploča pluta na vodi i deformiše se pod opterećenjem. Istraživači zato koriste senzore pritiska i drugu mernu opremu kako bi utvrdili koliko se led savija prilikom sletanja i koliko opterećenje može da podnese bez opasnog oštećenja.
Poseban problem predstavlja zamor materijala. Višestruka sletanja na isto mesto, duže zadržavanje helikoptera ili povećanje tereta mogu da promene stanje ledene površine, čak i kada je prvo sletanje proteklo bez problema. Upravo zato se ispituje koliko puta ista zona može bezbedno da se koristi.
Prema proceni istraživača, novi standardi mogli bi da povećaju broj potencijalnih zona za sletanje na Aljasci za 20 do 25 odsto. To bi američkim jedinicama omogućilo da koriste zaleđena jezera kao privremene logističke tačke, bez izgradnje stalnih aerodroma.
Ice Guardian: aplikacija koja procenjuje da li helikopter može da sleti
Američka vojska razvija i digitalni alat Ice Guardian, namenjen proceni bezbednosti sletanja na ledene površine. Aplikacija koristi podatke o karakteristikama leda i opterećenju kako bi pomogla komandirima i pilotskim posadama pri izboru odgovarajuće lokacije.
Iako je rana verzija sistema već predstavljena, njegova široka upotreba u arktičkim jedinicama još nije uspostavljena. Istraživači planiraju dodatnu obuku vojnog osoblja i uključivanje rezultata ispitivanja u zvanična uputstva.
Program nije ograničen na helikoptere. Američki stručnjaci proučavaju i korišćenje zaleđenih površina za iskrcavanje padobranaca iz transportnih aviona C-130 i C-17, kao i za uspostavljanje privremenih položaja. To ne znači da je odobreno sletanje velikog C-17 direktno na zaleđeno jezero.
Slična istraživanja već su dala rezultate u transportnoj avijaciji. Tokom marta 2025. američki LC-130 Hercules, opremljen skijama, sleteo je na zaleđeno jezero Parsons u Kanadi, na led prosečne debljine oko jednog metra, iako je raniji standard zahtevao približno 140 centimetara.
Arktik postaje sve važniji za američke vojne planove
Ispitivanja na Aljasci uklapaju se u širi program pripreme američkih snaga za delovanje u arktičkim uslovima. Tokom operacije Tundra Merlin američka vojska već je uvežbavala zajedničku upotrebu F-35, F-16, HIMARS-a i drugih raketnih sistema na Aljasci, proveravajući sposobnost odbrane i reagovanja na velike udaljenosti.
Rusija istovremeno održava razvijenu mrežu vojnih aerodroma, radarskih stanica i položaja protivvazdušne odbrane na severu. Njena Severna flota redovno izvodi vežbe, uključujući raspoređivanje obalskih raketnih sistema Bastion na arktičkim ostrvima, dok Kina povećava interesovanje za severne pomorske puteve.
Američka vojska zato nastoji da smanji zavisnost od malobrojnih stalnih baza. Zaleđena jezera mogla bi da posluže za privremeno raspoređivanje vojnika, snabdevanje isturenih jedinica i evakuaciju povređenih, naročito tokom operacija 11. vazdušno-desantne divizije na Aljasci.
Međutim, istraživanja Univerziteta Aljaske pokazuju i suprotan trend. Zbog sve kraćih perioda jakih mrazeva pojedina arktička jezera više ne dostižu debljinu leda potrebnu za prihvat teških transportnih aviona. Zbog toga će izbor mesta za sletanje sve više zavisiti od neposrednog merenja stanja leda, a ne od unapred određenih sezonskih pravila.
