Zapadna vojna tehnika koja je donedavno korišćena na ukrajinskom ratištu sve češće završava u ruskim muzejima, gde postaje dostupna posetiocima, vojnim stručnjacima i istraživačima. Među eksponatima nalaze se oklopna vozila, artiljerijska oruđa i različiti sistemi razvijeni u američkim i evropskim vojnim fabrikama. Pojedini primerci zadržali su vidljiva oštećenja nastala tokom borbenih dejstava, dok drugi omogućavaju neposredan uvid u konstrukciju i tehnička rešenja svojih proizvođača.
Rusija je još 2024. organizovala velike izložbe zaplenjenog naoružanja, koje su privukle značajnu pažnju domaće i međunarodne javnosti. Međutim, privremene postavke sada postepeno ustupaju mesto stalnim muzejskim zbirkama, čime se ratni trofeji uključuju u postojeće vojne kolekcije. Takav pristup ima istorijsku tradiciju, ali i praktičan značaj za dokumentovanje tehnike koja se koristi na savremenom ratištu.
Za vojnu industriju posebno su zanimljivi primerci koji nisu potpuno uništeni, jer omogućavaju proučavanje konstrukcije, zaštite, elektronike i upotrebljenih materijala. Detaljna ispitivanja mogu da pruže podatke koje nije moguće dobiti samo iz javno dostupnih tehničkih specifikacija. Najnovija postavka otvorena je u jednom od najvećih ruskih vojnoistorijskih muzeja.
Bredli, M777 i zapadna oklopna vozila stigli u Sankt Peterburg
U Vojnoistorijskom muzeju artiljerije, inženjerijskih jedinica i jedinica veze u Sankt Peterburgu 8. oktobra otvorena je stalna izložba pod nazivom “Trofeji ruske armije”. Na otvorenom prostoru postavljena je tehnika koju su ruske jedinice zaplenile na različitim delovima ukrajinskog fronta. Prema podacima muzeja, među eksponatima nalaze se američko borbeno vozilo pešadije M2A2 Bredli, dva oklopna vozila International MaxxPro Plus, transporter M113 i vučena haubica M777A2 kalibra 155 mm.
Izloženi su i kanadski Roshel Senator, ukrajinski oklopni transporteri BTR-3 i BTR-4 Bucefal, kao i oklopno vozilo Kozak-2M2. Direktor muzeja, general-potpukovnik Sergej Bakanejev, izjavio je da su eksponati dopremljeni zahvaljujući saradnji sa ruskim grupama snaga Centar, Sever, Zapad, Dnjepar i Kursk. Među najvažnijim primerima izdvojio je američki Bredli, pogođen kod Avdejevke, i haubicu M777A2, zaplenjenu tokom borbi kod Koreneva u Kurskoj oblasti.
Od izložbe u Moskvi do stalnih vojnih kolekcija
Prve velike izložbe zaplenjene zapadne tehnike organizovane su u Moskvi tokom proleća 2024. godine, kada su ruske snage dopremile tenkove Abrams i Leopard, borbena vozila Bredli i drugu opremu iz Ukrajine. Tada se najviše pričalo o zarobljavanju američkog tenka M1A1 Abrams, kao i inženjerijskog vozila M1150 Assault Breacher. Ta vozila pripadala su znatno široj zbirci predstavljenoj na Poklonoj gori, dok nova petersburška postavka ima zaseban sastav eksponata.
Praksa prikazivanja zarobljene tehnike proširena je i izvan Rusije, što je pokazala izložba američkih i nemačkih oklopnih vozila u Pjongjangu u aprilu 2026. godine. Nova postavka u Sankt Peterburgu razlikuje se od takvih događaja po tome što predstavlja trajni deo muzejske zbirke. Prema Bakanejevim rečima, planirano je njeno dalje proširivanje novim primerima zaplenjene tehnike.
Šta ruski stručnjaci mogu da saznaju rastavljanjem zarobljenog naoružanja?
Vojno-tehnička vrednost zaplenjenog oružja posebno dolazi do izražaja kada se primerak može detaljno pregledati ili rastaviti. Kod oklopnih vozila moguće je analizirati raspored zaštitnih elemenata, sastav višeslojnog oklopa, konstrukciju transmisije, električne instalacije i organizaciju unutrašnjeg prostora. Takvi podaci mogu da posluže za poređenje sa domaćim konstrukcijama i razvoj novih tehničkih rešenja.
Kod savremenih raketa i bespilotnih letelica naročito su značajni navigacioni uređaji, senzori, procesori, sistemi veze i elektronske komponente. Proučavanje njihove konstrukcije omogućava identifikovanje upotrebljenih tehnologija, dok analiza softvera može zahtevati pristup neoštećenim memorijskim modulima i specijalizovanoj laboratorijskoj opremi. Posebno vredni mogu biti primerci koji su pali zbog tehničkog otkaza ili nisu eksplodirali, jer zadržavaju veći deo unutrašnjih sklopova.
Takva ispitivanja nisu isto što i muzejsko izlaganje, pošto se detaljna tehnička analiza obavlja u namenskim istraživačkim i remontnim ustanovama. Zarobljeni primerak može da posluži za utvrđivanje karakteristika materijala, načina povezivanja elektronskih sklopova i mogućih tehničkih ograničenja, ali se iz samog posedovanja vozila ne može zaključiti da su svi njegovi sistemi uspešno ispitani. Za ruske konstruktore praktični podaci sa originalne opreme predstavljaju dodatni izvor informacija pri razvoju sopstvenog naoružanja i sredstava zaštite.
Prema ruskim izveštajima, pojedini primerci izloženi u Sankt Peterburgu dopremljeni su na teškim transportnim prikolicama, a njihovo postavljanje zahtevalo je upotrebu specijalizovanih dizalica. Posetiocima je omogućeno da iz neposredne blizine vide borbena oštećenja, unutrašnjost pojedinih vozila i konstrukcione detalje koji se teško uočavaju na fotografijama. Bakanejev je najavio da muzej namerava da kolekciju dopuni drugim zaplenjenim sistemima, uključujući artiljerijska oruđa i samohodne haubice različitih proizvođača.
