Rusko ratno vazduhoplovstvo nastavlja da razvija oružje koje je tokom rata u Ukrajini postalo jedno od njegovih najčešće korišćenih sredstava za napade na kopnene ciljeve. Klasične avionske bombe, nekada ograničene na slobodan pad, dobile su krila, satelitsko navođenje i mogućnost da prelete desetine kilometara nakon odbacivanja sa aviona. Takva modernizacija omogućila je Rusiji da postojeće zalihe municije pretvori u relativno jeftino precizno oružje.
Međutim, povećanje dometa konvencionalnih kliznih bombi ima određene granice. Njihov let zavisi od početne visine i brzine aviona, aerodinamičkog otpora i energije koju municija dobija prilikom odbacivanja. Čak i uz unapređena krila, bomba bez sopstvenog pogona postepeno gubi brzinu i visinu.
Ruski konstruktori sada pokušavaju da prevaziđu upravo to ograničenje. Fotografija koja se pojavila 9. oktobra prikazuje neobičnu konfiguraciju avionske bombe ispod lovca-bombardera Su-34, sa dodatnim mlaznim pogonom. Njeno pojavljivanje pruža nove detalje o razvoju ruske municije velikog dometa, o kojoj su prve informacije stizale još prošle godine.
FAB-500T sa mlaznim motorom ispod Su-34
Na novoj fotografiji vidi se avionska bomba FAB-500T sa dodatnim pogonskim sklopom, uključujući mali turbomlazni motor i njegov usisnik vazduha. Konfiguracija se povezuje sa razvojem sistema UMPB-5R, namenjenog povećanju dometa vazduhoplovne municije uz pomoć aerodinamičkih površina, sistema za navođenje i dodatnog potiska.
Važno je razlikovati samu bombu od opreme koja joj se dodaje. FAB-500T nije potpuno nova konstrukcija iz 2026. godine, već postojeća sovjetska avionska bomba razvijena za upotrebu na avionima koji lete velikim brzinama, uz konstrukciju prilagođenu povećanim termičkim opterećenjima. Novost predstavlja njeno povezivanje sa pogonskim modulom koji bi joj omogućio znatno duži samostalan let.
Fotografija ne prikazuje sve elemente kompletnog sistema, uključujući eventualna sklopiva krila i celokupnu opremu za navođenje. Zato se na osnovu jednog snimka ne može pouzdano utvrditi konačna serijska konfiguracija, ali je dodatni mlazni pogon jasno izdvojen kao najvažnija promena.
UMPB-5R: Od klizne bombe do projektila sa sopstvenim pogonom
Rusija je godinama unapređivala univerzalni modul za planiranje i korekciju (UMPK), kojim su klasične avionske bombe FAB pretvorene u vođeno oružje. Upravo je masovna upotreba ove tehnologije omogućila da FAB bombe sa UMPK postanu jedno od glavnih sredstava ruske udarne avijacije.
Novi sistem UMPB-5R predstavlja dalji razvoj ove koncepcije, ali nije samo druga oznaka za standardni UMPK. Dodavanje mlaznog motora omogućava povećanje dometa koje nije moguće postići samo poboljšanjem aerodinamičkih karakteristika klizne bombe.
Prema procenama koje prate novu fotografiju, domet takve municije mogao bi da dostigne 200 kilometara. Međutim treba uzeti u obzir da stvarni domet zavisi od visine i brzine odbacivanja, mase kompletnog projektila, količine goriva i trajanja rada motora.
Takva udaljenost omogućila bi Su-34 da gađa ciljeve znatno dublje u ukrajinskoj pozadini bez potrebe da se približava liniji fronta kao prilikom upotrebe standardnih kliznih bombi. Istovremeno, municija bi dobila mogućnost da tokom dela leta održava brzinu uz pomoć sopstvenog pogona, umesto da se oslanja isključivo na energiju dobijenu od aviona.
Prvi tragovi pojavili su se još 2025. godine
Razvoj ruske bombe sa mlaznim pogonom nije postao poznat tek objavljivanjem najnovije fotografije. Ukrajinski izvori su u oktobru 2025. izvestili o pronalasku ostataka nove vođene avionske municije, za koju se pretpostavljalo da pripada sistemu UMPB-5R.
Posebnu pažnju privukli su delovi malog turbomlaznog motora, koji su prema analizi pronađenih ostataka podsećali na kineski Swiwin SW800Pro-Y. Reč je o kategoriji relativno malih mlaznih motora kakvi mogu da se koriste na većim bespilotnim letelicama i drugim lakim vazduhoplovnim platformama. Zanimljivo, pojedini američki konstruktori takođe koriste isti za svoje dronove.
Pronađeni delovi, međutim, nisu omogućavali potpunu rekonstrukciju oružja. Nova fotografija sada pruža jasniju predstavu o položaju pogonskog sklopa na bombi, ali sama po sebi ne dokazuje da svi primerci UMPB-5R koriste isti motor ili da je sistem već uveden u masovnu proizvodnju.
Šta dodatnih 100 kilometara znači za ukrajinsku PVO?
Ruski Su-34 već koriste vođene avionske bombe za napade na utvrđene položaje, komandna mesta, skladišta i druge objekte. Ukrajinska PVO pokušava da ograniči njihovo delovanje, ali je presretanje samih bombi posebno zahtevno zbog njihove brojnosti, relativno malog radarskog odraza i ograničenog vremena za reakciju.
Problem je postao izraženiji kako su ruske vođene FAB bombe počele da se koriste u velikom broju i sa sve većih udaljenosti. Pojava mlazne varijante mogla bi dodatno da proširi prostor iz kojeg ruski bombarderi izvode napade, dok bi ukrajinski sistemi morali da pokrivaju veće područje mogućih pravaca dolaska municije.
Dodatni pogon ipak donosi i tehničke kompromise. Motor, gorivo i pripadajuća oprema povećavaju cenu i složenost sistema, a ujedno mogu da smanje prostor raspoloživ za druge komponente. Municija sa mlaznim motorom ima i drugačiji toplotni i akustički potpis od klasične klizne bombe, što može uticati na njeno otkrivanje.
Su-34 dobija još jednu mogućnost za napade izvan dometa PVO
Najveća praktična vrednost novog sistema bila bi u kombinovanju postojećeg eksplozivnog punjenja FAB-500T sa dometom koji se približava pojedinim raketnim sredstvima. Time bi rusko vazduhoplovstvo dobilo dodatnu mogućnost izbora između jeftinijih kliznih bombi, vođene municije sa sopstvenim pogonom i znatno skupljih krstarećih raketa.
Za Su-34 takva modernizacija znači proširenje mogućnosti napada na ciljeve u dubini ukrajinskog rasporeda. Avion već raspolaže velikom nosivošću i mogućnošću upotrebe različitih vrsta vođenog naoružanja, dok bi UMPB-5R mogao da poveća udaljenost sa koje se određeni zadaci izvršavaju.
Najnovija fotografija predstavlja važan pokazatelj razvoja, ali još ne otkriva broj proizvedenih primeraka, obim borbene upotrebe niti pouzdano ostvareni maksimalni domet. Ti podaci biće presudni za procenu koliko je nova mlazna konfiguracija odmakla od eksperimentalnog sistema prema sredstvu koje ruski Su-34 mogu redovno da koriste u borbenim operacijama.
