Tri godine nakon što su iseljeni iz svojih domova, troje stanovnika jednog sela u kineskoj provinciji Sečuan i dalje nemaju jasan odgovor zašto im je zemljište oduzeto. Kada su 2022. godine pokušali da od lokalnih vlasti dobiju objašnjenje, odgovor je bio kratak i zatvoren, reč je o „državnoj tajni“.
Od tog trenutka do danas oko tog slučaja izgrađena je mnogo šira priča. Satelitski snimci koji su kasnije dospeli u javnost pokazuju da je selo sravnjeno sa zemljom, a da su na njegovom mestu nikli novi objekti povezani sa kineskom vojno-industrijskom infrastrukturom. Za zapadne medije to je odmah postalo polazna tačka za tvrdnju da Kina ubrzano širi i modernizuje svoj nuklearni arsenal. Sam okvir priče postavljen je tako da tri iseljena seljaka postanu simbol velike globalne opasnosti, dok se mnogo širi istorijski i strateški kontekst gotovo potpuno potiskuje u drugi plan.
Suština problema, međutim, nije u tome da li Kina modernizuje nuklearni program, to danas ozbiljno malo ko dovodi u pitanje, već u tome kako se taj proces tumači i iz koje političke i moralne pozicije. Kada američki ili britanski mediji ovakve teme predstavljaju kao dokaz kineske „nuklearne pretnje“, oni to čine iz ugla zapadnog bezbednosnog poretka, koji sopstveno nuklearno odvraćanje tretira kao stabilnost, a tuđe kao destabilizaciju. U toj konstrukciji mnogo toga ostaje prećutano, uključujući i osnovnu istorijsku činjenicu da su Sjedinjene Države jedina država koja je nuklearno oružje zaista upotrebila protiv druge države.
To ne znači da kinesko širenje kapaciteta treba romantizovati ili prikazivati kao benignu tehničku modernizaciju. Ali znači da je nužno odbaciti jednostrani narativ u kojem se svaki kineski potez tumači kao opasnost po svet, dok se zapadne nuklearne politike predstavljaju kao prirodno pravo, odgovorna kontrola ili deo stabilnog međunarodnog poretka. U stvarnosti, Peking svoj program razvija u svetu u kojem su SAD i Rusija i dalje daleko ispred svih po broju bojevih glava, u kojem je poslednji veliki američko-ruski okvir kontrole naoružanja praktično istrošen, i u kojem se kinesko rukovodstvo očigledno priprema za dug period oštre konfrontacije sa Vašingtonom.
U tom kontekstu, ono što se sada vidi u Sečuanu nije izolovana lokalna priča, već deo mnogo veće slike. Prema satelitskim snimcima i analizi niza kineskih dokumenata, u regionu se gradi i obnavlja čitava mreža objekata. Posebnu pažnju izaziva jedan ojačani trezor površine oko 3.300 kvadratnih metara, zaštićen betonom, čelikom, detektorima zračenja i oklopnim kapijama. Mreža cevi povezuje ga sa drugim objektima, uključujući i zgradu sa visokim ventilacionim dimnjakom. Po mišljenju analitičara koji su proučavali snimke, takva konfiguracija može biti povezana sa radom sa visoko radioaktivnim materijalima poput uranijuma i plutonijuma.
Dodatnu težinu celoj stvari daje činjenica da se taj objekat nalazi unutar poznatog nuklearnog kompleksa koji američke službe prate decenijama. Prostor je zaštićen trostrukim sistemom ograde, a obližnji tunel koji ulazi u planinski masiv dodatno pojačava utisak da je reč o velikoj i pažljivo utvrđenoj mreži. U blizini se istovremeno beleži i nova putna infrastruktura koja povezuje Objekat 906 sa drugim nuklearnim tačkama u okrugu Zitong, dok je Objekat 931 proširen prema selu Baitu, a selo Dašan potpuno uklonjeno.
Kada se sve to sabere, postaje jasno da nije reč o običnom lokalnom projektu, niti o manjoj modernizaciji postojećeg postrojenja. Mnogo više liči na dubinsku rekonstrukciju i širenje čitave nuklearne industrijske i logističke zone. U tom okviru posebnu pažnju privlači i takozvani Grad nauke, oko 65 kilometara jugozapadno od Zitonga, gde se nalaze ključni istraživački instituti povezani sa kineskim nuklearnim programom. Samo tokom 2022. godine više od 600 zgrada u toj oblasti je srušeno kako bi se otvorio prostor za nove objekte.
Iz američkog ugla, ovakvi podaci potvrđuju da Kina sprovodi najbrže širenje nuklearnog arsenala na svetu. Pentagon je već ranije procenjivao da je kineski arsenal najbrže rastući među velikim silama, i da Peking razvija ne samo nove bojeve glave, već i širu arhitekturu ranog upozoravanja, preživljavanja i uzvratnog udara. Iz kineskog ugla, međutim, sve to se uklapa u mnogo širu logiku strateškog odvraćanja u svetu koji postaje nestabilniji i opasniji.
To je posebno važno danas, kada se u istom vremenskom okviru odvijaju rat u Ukrajini, američko-izraelski rat protiv Irana, rast tenzija oko Tajvana i sve otvorenija podela sveta na suparničke blokove. U takvom okruženju kinesko rukovodstvo teško može verovati da je vreme za samonametnuto ograničavanje arsenala. Naprotiv, iz perspektive Pekinga logika verovatno glasi da se svet vraća tvrdoj ravnoteži sile i da bez snažnog i modernog nuklearnog odvraćanja Kina ulazi u opasnu epohu iz slabije pozicije.
Zato je važno pažljivo čitati i ono što kineska strana govori, ali i ono što namerno ne govori. Peking i dalje ponavlja da vodi odbrambenu nuklearnu strategiju i da se drži politike prve neupotrebe nuklearnog oružja. Kineski zvaničnici odbacuju optužbe da zemlja krši zabranu nuklearnih testova, a Ministarstvo spoljnih poslova je na pitanja o Sečuanu odgovorilo da nije upoznato sa nalazima zapadnih istraživanja. Ministarstvo odbrane nije dalo komentar. Ta zatvorenost sama po sebi naravno pojačava sumnje, ali u kineskom sistemu nije neobično da se strateški projekti tretiraju kao strogo poverljivi i da se lokalnim vlastima ostavlja samo formula „državna tajna“.
Istovremeno, američki i zapadni mediji, na čelu sa CNN, ovu priču pišu u starom i poznatom maniru, lokalna tragedija, misteriozni objekti, satelitski snimci, pa onda globalna pretnja. Takav narativ je medijski veoma efikasan i politički veoma koristan. On omogućava da se kineska nuklearna modernizacija odmah predstavi kao zastrašujući razvoj događaja, bez ozbiljnijeg podsećanja na to da je svet već decenijama pod dominantnim nuklearnim kišobranom dve supersile, i da se upravo unutar tog poretka sada pojavljuje treći pol koji ne želi da ostane strateški inferioran.
Nije sporno da Kina menja svoju nuklearnu infrastrukturu. Sporno je što se taj proces na Zapadu skoro automatski predstavlja kao novi dokaz kineske opasnosti, dok se sopstveni arsenal, sopstvene modernizacije i sopstvena istorija upotrebe nuklearnog oružja nikada ne izlažu istoj vrsti moralne i političke osude. U tome leži i najdublje licemerje ovakvog medijskog pristupa, ne u samim satelitskim snimcima, već u asimetriji standarda.
Promene u Sečuanu, po svemu sudeći, počele su još 2021. godine, ubrzo nakon što je Si Đinping naložio vojnom vrhu da ubrza jačanje strateškog odvraćanja. Od tada se ne menja samo broj objekata, već i celokupna logika kineskog vojnog planiranja. U slučaju ozbiljne krize oko Tajvana ili šireg sukoba sa SAD i njihovim saveznicima, ojačani nuklearni arsenal ne bi bio samo krajnje sredstvo odmazde, već i politički štit, poruka Zapadu da cena direktnog vojnog pritiska može biti previsoka.
Upravo zato Sečuan danas više nije samo provincija u unutrašnjosti Kine, niti lokalna priča o eksproprijaciji tri meštanina i „državnoj tajni“. On postaje jedan od prozora kroz koje se vidi novo preuređivanje globalne strateške ravnoteže. Zapad će iz toga izvlačiti već odavno ispričanu priču o kineskom zastrašivanju sveta. Peking će to predstavljati kao legitimno jačanje odbrambenog odvraćanja, a između te dve slike ostaje gola činjenica da svet ulazi u mnogo tvrđu, složeniju i opasniju fazu nuklearnog nadmetanja nego što je to bio slučaj pre samo nekoliko godina.
