Američka Peta flota potvrdila je da je na supernosaču aviona USS Džerald Ford (CVN-78) izbio požar dok je brod operisao u Crvenom moru u okviru operacije „Epski gnev“, usmerene protiv Irana. Incident se dogodio u trenutku kada se brod nalazi u jednoj od najnapetijih pomorskih zona na svetu, gde američke i savezničke snage održavaju snažno vojno prisustvo.
Prema dostupnim informacijama iz američke mornarice, požar je izbio u glavnim prostorijama za pranje veša na brodu. Zvaničnici navode da incident nije povezan sa borbenim dejstvima i da je požar brzo lokalizovan. Pogonski sistem nosača aviona nije oštećen, a brod je nastavio operacije.
Nekoliko mornara je zadobilo povrede tokom incidenta, ali prema navodima američke mornarice njihove povrede nisu opasne po život i pružena im je medicinska pomoć.
Iako je incident proglašen tehničkim problemom, njegov tajming ponovo je skrenuo pažnju na stanje i pouzdanost najskupljeg ratnog broda koji je američka mornarica ikada izgradila.
USS Džerald Ford trenutno operiše u Crvenom moru kod obala Saudijske Arabije. Ranije su postojala očekivanja da će nosač aviona uploviti u Omanski zaliv kako bi se pridružio drugom američkom nosaču aviona USS Abraham Lincoln, ali do toga za sada nije došlo.
Umesto toga, brod je ostao raspoređen u području Crvenog mora, gde američke snage održavaju snažno pomorsko prisustvo zajedno sa saveznicima.
U istoj zoni nalazi se i francuski nosač helikoptera klase Mistral, dok je francuski nosač aviona Šarl de Gol takođe raspoređen u širem regionu. Ovakvo koncentrisanje pomorskih snaga deo je šireg raspoređivanja zapadnih mornarica u trenutku rastućih tenzija sa Iranom.
Ipak, pojedini analitičari upozoravaju da se među tim brodovima nalaze i platforme koje imaju znatno slabije sisteme protivvazdušne odbrane od američkih supernosača.
Francuski nosači helikoptera klase Mistral, na primer, nemaju slojevitu protivvazdušnu zaštitu kakvu poseduju američke udarne grupe nosača aviona.
U slučaju masovnog napada dronovima ili raketama, takvi brodovi mogli bi postati relativno ranjive mete.
Sa vojne tačke gledišta, napad na veliki američki nosač aviona zahtevao bi izuzetno kompleksnu i masivnu kombinaciju različitih oružja. Međutim, udar na desantni brod ili nosač helikoptera tehnički bi bio mnogo jednostavniji.
U savremenom informacionom ratu čak i takav incident mogao bi imati snažan politički i propagandni efekat.
Ovaj novi požar dolazi samo nekoliko nedelja nakon što je USS Džerald Ford već bio u centru pažnje zbog potpuno drugačijeg incidenta.
Kako smo ranije izvestili, brod se suočio sa ozbiljnim problemima u sanitarnom sistemu koji su doveli do izlivanja fekalija kroz unutrašnje prostore nosača.
Snimci od 24. februara prikazivali su fekalne vode koje su se razlivale kroz brodske hodnike nakon niza kvarova u kanalizacionom sistemu.
Prema internim izveštajima i pisanju američkih medija, problem je bio povezan sa začepljenim cevima u složenom sanitarnom sistemu broda.
Tokom raspoređivanja više od 600 toaleta na nosaču aviona povremeno je postajalo neupotrebljivo, zbog čega su članovi posade ponekad čekali i do 45 minuta da bi koristili sanitarne čvorove.
Podaci iz ranijih izveštaja pokazuju da je brod tokom 2025. u proseku beležio jedan poziv za popravku vezanu za kanalizacioni sistem gotovo svakog dana.
U jednom internom izveštaju zabeleženo je čak 205 kvarova u periodu od samo četiri dana.
Kako bi se problem rešio, u nekim slučajevima korišćeno je specijalno hemijsko čišćenje cevi kiselinom. Takav postupak može se sprovesti samo u luci i košta približno 400.000 dolara po intervenciji.
Produženo raspoređivanje i ponavljani tehnički problemi negativno su uticali na moral posade, iako američka mornarica naglašava da kvarovi nisu ugrozili borbenu sposobnost broda.
Problemi USS Džerald Forda, međutim, nisu ograničeni samo na kanalizaciju.
Tokom razvoja i testiranja brod se suočavao sa brojnim tehničkim izazovima. Među njima su kvarovi liftova za oružje, problemi sa elektromagnetnim katapultima za lansiranje aviona, kao i poteškoće u radu radarskih sistema.
Još tokom prvih testiranja na moru pojavili su se i kvarovi u pogonskom sistemu.
Brod je porinut 8. aprila 2017. godine, a američkoj mornarici je isporučen 31. maja iste godine. Međutim, ubrzo nakon toga pojavili su se problemi sa ležajevima osovina propelera.
U roku od mesec dana brod je morao da prođe dodatne popravke. Godinu dana kasnije ponovo je završio u brodogradilištu zbog problema sa pogonskim mehanizmom.
Američka mornarica tada je priznala da postoje poteškoće u pretvaranju energije nuklearnih reaktora u rotaciju propelera. Zbog niza tehničkih problema prvi operativni raspored nosača aviona započeo je tek u oktobru 2022. godine, više od pet godina nakon porinuća.
Još jedan izazov predstavljala je integracija lovca pete generacije F-35C sa elektromagnetnim katapultnim sistemom broda. Zbog kašnjenja u integraciji američko mornaričko vazduhoplovstvo je dugo ostalo oslonjeno na lovce F-18 četvrte generacije.
Istovremeno su kineski programi uspeli da integrišu lovac pete generacije J-35 sa elektromagnetnim katapultima na nosaču aviona Fudžijan pre nego što su Sjedinjene Države završile sličan proces na svom najnovijem nosaču.
Sve to dodatno je povećalo cenu projekta. Ukupni trošak izgradnje USS Džerald Forda premašio je 17,5 milijardi dolara, čime je ovaj brod postao najskuplji ratni brod ikada napravljen.
Nosač ima dužinu veću od prethodnih brodova klase Nimitz i može da razvije brzinu veću od 30 čvorova, odnosno oko 56 kilometara na čas. Zahvaljujući nuklearnom pogonu brod ima praktično neograničenu autonomiju plovidbe, dok je logistički potrebno dopunjavanje hrane i zaliha približno jednom u tri meseca.
Serija tehničkih problema koja prati ovaj brod poslednjih godina ponovo pokreće širu raspravu o složenosti savremenih pomorskih platformi.
Tehnološki napredak omogućava izuzetne borbene sposobnosti, ali istovremeno donosi i ogromne troškove, komplikovane sisteme održavanja i potencijalne tehničke slabosti koje mogu da utiču na operativnu pouzdanost čak i najnaprednijih ratnih brodova.
