Izraelske odbrambene snage saopštile su da su u najnovijem talasu napada na Iran pogodile više borbenih aviona F-14 na međunarodnom aerodromu Isfahan, u centralnom delu zemlje. Ova operacija, prema navodima izraelske vojske, bila je usmerena na smanjenje sposobnosti iranske protivvazdušne odbrane i jačanje izraelske kontrole vazdušnog prostora tokom aktuelnog sukoba.
Izraelska vojska objavila je 8. marta kratko saopštenje u kojem se navodi da su tokom udara uništeni iranski lovci F-14, kao i sistemi za detekciju i protivvazdušnu odbranu koji su predstavljali potencijalnu pretnju za avione izraelskog ratnog vazduhoplovstva.
Video snimci koji kruže društvenim mrežama i regionalnim medijima navodno prikazuju posledice napada na aerodrom u Isfahanu, gde su bili raspoređeni ovi avioni, često nazvani „persijske mačke“, po istorijskom nadimku koji su dobili tokom službe u iranskom vazduhoplovstvu.
Napadi deo šire kampanje protiv iranske avijacije
Izraelska vojska navodi da su ovi udari deo šire kampanje usmerene na obezbeđivanje vazdušne nadmoći iznad Irana. Prema istom saopštenju, najnoviji napad nadovezuje se na operaciju od 6. marta, kada je pogođen međunarodni aerodrom Mehrabad u Teheranu.
Tada je, prema izraelskim navodima, uništeno 16 aviona koje su koristile snage Kuds Islamske revolucionarne garde.
Cilj takvih operacija, kako tvrdi izraelska strana, jeste neutralisanje potencijalnih pretnji po izraelske borbene avione i bespilotne letelice koje deluju nad iranskom teritorijom.
Nasleđe američkih F-14 u iranskom vazduhoplovstvu
Iransko ratno vazduhoplovstvo dobilo je svoje F-14 još tokom 1970-ih godina, kada je tadašnji šah Mohammad Reza Pahlavi od Sjedinjenih Država nabavio najmanje 79 aviona F-14A i modernizovanih varijanti.
Nakon Islamske revolucije 1979. godine Iran je ostao bez direktne tehničke podrške američkih proizvođača, što je tokom decenija značajno otežalo održavanje flote.
Ipak, uprkos sankcijama i ograničenom pristupu rezervnim delovima, Iran je tokom godina razvijao sopstvene programe modernizacije i improvizovanog održavanja ovih letelica.
Operativni problemi i modernizacija
Prema dostupnim procenama, do početka dvanaestodnevnog rata u junu prošle godine operativno je moglo biti oko dvadesetak F-14.
Čak i među avionima koji su ostali u službi postojali su značajni tehnički problemi.
Radar za upravljanje vatrom AN/AWG-9, koji je u vreme uvođenja predstavljao vrhunac tehnologije, suočavao se sa smanjenom pouzdanošću i niskom stopom operativnosti. U nekim slučajevima pojedini avioni su, prema navodima analitičara, ostali potpuno bez funkcionalnog radara.
Slična situacija postoji i kada je reč o naoružanju. Status američkih raketa vazduh-vazduh AIM-54 Phoenix i AIM-7 Sparrow, koje su originalno bile deo arsenala F-14, predmet je dugotrajnih rasprava među vojnim analitičarima.
Iran je pokušao da razvije alternativne sisteme naoružanja za ove avione, među kojima je i projekat rakete Fakur-90. Međutim, rezultati tih programa ocenjuju se kao neujednačeni i ograničenog dometa.
Krusejder je imao visok stepen udesa, i to tri puta više nego F-4 fantom-II i
čak četiri puta više nego novi palubni lovac F-14A tomket.
Uloga F-14 tokom dvanaestodnevnog rata
Uprkos tehničkim problemima, iranski F-14 iz 8. taktičke vazduhoplovne baze, koja se nalazi u okviru međunarodnog aerodroma Isfahan, bili su aktivno angažovani tokom dvanaestodnevnog rata.
Njihov primarni zadatak bio je presretanje izraelskih bespilotnih letelica koje su ulazile u iranski vazdušni prostor.
Prema dostupnim izveštajima, ovi avioni uspeli su da presretnu više dronova tokom sukoba. U jednom zabeleženom slučaju, jedan F-14 je tokom jedne misije oborio čak tri bespilotne letelice.
Gubici iranske flote F-14
Tokom sukoba, međutim, iransko vazduhoplovstvo pretrpelo je i gubitke.
Izraelske snage su, prema dostupnim podacima, uništile najmanje pet F-14.
Dva od tih aviona bila su neoperativna i nalazila su se u 1. taktičkoj vazduhoplovnoj bazi na aerodromu Mehrabad u Teheranu.
Još tri aviona pogođena su u centralnim delovima Irana. Pretpostavlja se da su pripadali jednoj od eskadrila 81, 82 ili 83 taktičke lovačke eskadrile, koje deluju iz 8. taktičke vazduhoplovne baze u Isfahanu.
Zašto F-14 i dalje privlači pažnju
Najnoviji izraelski napadi na Isfahan pokazuju da se iranski F-14 i dalje smatraju relevantnim vojnim ciljem.
Uprkos starosti konstrukcije i tehničkim ograničenjima, ovi avioni i dalje imaju određenu vrednost u protivvazdušnoj odbrani, posebno u zadacima presretanja sporijih ciljeva kao što su dronovi.
Zbog toga iranski F-14, iako predstavljaju nasleđe hladnoratovskog perioda, i dalje ostaju faktor koji se uzima u obzir u savremenim operacijama nad iranskim vazdušnim prostorom.
