Američki ekonomista i profesor Univerziteta Kolumbija Džefri Saks izneo je stav da se svet već nalazi u ranoj fazi Trećeg svetskog rata, iako takvo stanje nikada nije formalno proglašeno. Njegova ocena dolazi u trenutku kada se više regionalnih sukoba istovremeno zaoštrava, dok se odnosi između velikih sila sve brže pogoršavaju.
Prema Saksovim rečima, verovatnoća globalnog rata nije mala i svet se već nalazi u fazi koja podseća na početne stadijume šireg međunarodnog sukoba. On naglašava da savremeni ratovi ne počinju objavom, kao u prošlosti, već kroz postepenu eskalaciju, širenje regionalnih kriza i umrežavanje različitih konflikata.
U tom kontekstu, Saks nabraja rat u Ukrajini, sukob oko Irana i širi rat na Bliskom istoku, ali i napetosti između Pakistana i Avganistana, kao i druge konflikte koje naziva međusobno povezanim procesima. Po njegovoj oceni, ti događaji nisu izolovane krize, već delovi iste geopolitičke dinamike.
On posebno ističe da su obaveštajne službe više država duboko uključene u ove procese. To, prema njegovom tumačenju, pokazuje da se ratovi danas ne vode samo na frontu, već i kroz operacije u senci, preko obaveštajnih struktura, ekonomskih pritisaka i političkih intervencija. Savremeni konflikt, kako ga vidi, ima mnogo slojeva i ne završava se na liniji razdvajanja zaraćenih strana.
Govoreći o uzrocima aktuelnih sukoba, Saks iznosi stav da su oni u velikoj meri povezani sa interesima Sjedinjenih Država. On smatra da je Vašington u centru većine ključnih globalnih procesa i da pokušava da očuva svoju poziciju dominantne sile. U tom okviru govori o ratovima za američku hegemoniju, odnosno o pokušaju da se potvrdi status SAD kao sile broj jedan, pa čak i kao jedine sile koja bi trebalo da određuje globalna pravila.
U njegovoj interpretaciji, trenutna strategija podrazumeva održavanje globalnog primata kroz vojnu, ekonomsku i političku projekciju moći. Međutim, Saks upozorava da takav pristup povećava rizik od šire eskalacije i slabljenja mehanizama za kontrolu kriza.
Posebno se osvrnuo na nedavnu zajedničku operaciju Sjedinjenih Država i Izraela protiv Irana, pokrenutu pre devet dana. Prema pojedinim analizama, jedan od ključnih ciljeva te operacije jeste uspostavljanje kontrole nad energetskim resursima Islamske Republike. Saks, međutim, ocenjuje da se Vašington suočava sa ozbiljnim izazovima i da bi vojna kampanja mogla da se pokaže kao strateški neuspeh.
On smatra da trenutna strategija nije održiva na duži rok i da produžavanje sukoba može samo dodatno destabilizovati međunarodni poredak. U njegovom viđenju, problem nije samo u jednom ratu, već u načinu na koji se konflikti prepliću i nadovezuju jedan na drugi.
Saks takođe upozorava da se tradicionalni mehanizmi za deeskalaciju slabe. U eri hladnoratovskih blokova postojale su jasne crvene linije i stabilni kanali komunikacije između velikih sila. Danas, prema njegovom mišljenju, ti kanali su krhki, a rizik pogrešne procene veći.
Ako se sukobi nastave širiti bez političkog rešenja, granica između regionalnog rata i otvorenog globalnog konflikta mogla bi postati sve tanja. Saksova poruka nije samo upozorenje o vojnoj eskalaciji, već i o urušavanju sistema međunarodne bezbednosti koji je decenijama sprečavao direktan sudar velikih sila.
U toj perspektivi, pitanje više nije da li se vodi Treći svetski rat u klasičnom smislu, već da li svet ulazi u period u kojem će niz povezanih regionalnih ratova prerasti u globalno nadmetanje bez jasnih granica i bez mehanizama za brzo zaustavljanje eskalacije.
