Pomorska faza rata između Sjedinjenih Država i Irana ulazi u novu, opasnu etapu. Centralna komanda SAD, poznata kao CENTCOM, objavila je 6. marta video snimak koji prikazuje napad na iranski brod IRIS Šahid Bageri, nosač dronova kojim upravlja Mornarica Korpusa islamske revolucionarne garde.
Snimak prikazuje dve snažne eksplozije koje potresaju letnu palubu i most broda. Prema analizi dostupnih kadrova, detonacije deluju kao rezultat vođenih bombi, a ne protivbrodskih krstarećih raketa.
U.S. Central Command (CENTCOM) has just published footage showing several strikes earlier today against the IRIS Shahid Bagheri, a converted container ship turned drone carrier operated by Iran’s Islamic Revolutionary Guards Corps Navy (IRGCN), which is currently on fire and… pic.twitter.com/D11rj8brNo
— OSINTdefender (@sentdefender) March 6, 2026
Od kontejnerskog broda do nosača dronova
IRIS Šahid Bageri (Šahid Behešti) nije izgrađen kao ratni brod. Reč je o plovilu južnokorejske proizvodnje, prvobitno kontejnerskom brodu pod imenom Perarin. Između 2022. i 2024. godine brod je temeljno preuređen, a prošle godine je zvanično uveden u operativnu upotrebu.
Dugačak 240 metara, sa deplasmanom od 42.000 tona, brod je dobio letnu palubu pod uglom dužine 180 metara, sa karakterističnim „ski jump“ rampama. Time je postao centralni element iranske pomorske strategije bazirane na bespilotnim sistemima.
Objavljeni video sugeriše da je brod teško oštećen, a iz konteksta izjava američkih zvaničnika može se zaključiti da je verovatno onesposobljen.
Više od 30 potopljenih iranskih brodova
Dan pre objave snimka, admiral Centralne komande Bred Kuper izjavio je da je od početka rata SAD i Izraela protiv Islamske Republike potopljeno više od 30 iranskih ratnih brodova. Među njima je pomenuo i „iranski dron brod u plamenu“, što se najverovatnije odnosilo upravo na IRIS Šahid Bageri.
Među pogođenim brodovima nalazi se i IRIS Makran, najveći iranski ratni brod. Reč je o tankeru za sirovu naftu deplasmana 121.000 tona, koji je 2020. godine pretvoren u prednji bazni brod i uveden u službu mornarice Islamske Republike sledeće godine.
Makran je predstavljao logističku platformu za operacije daleko od matičnih luka.
Navodno je potopljen i IRIS Kurdistan, manji sestrinski brod Makrana, deplasmana 45.500 tona. I on je ranije bio tanker za sirovu naftu, a u ratnu upotrebu je uveden tek prošle godine.
Ukoliko su ovi navodi tačni, Iran je u kratkom periodu izgubio ključne logističke platforme.
Iran uzvraća: tvrdnje o napadu na USS Abraham Lincoln
Uprkos gubicima, iranske pomorske snage nastavljaju operacije. Dana 5. marta, Centralni štab Hatam Al-Anbije objavio je da je američki nosač aviona USS Abraham Lincoln ponovo napadnut dronovima.
Prema saopštenju iranske strane, nosač se približio na 340 kilometara od iranskih morskih granica u Omanskom moru, u pokušaju kontrole Ormuskog moreuza. Portparol je naveo da je brod pogođen dronovima mornarice Revolucionarne garde i da se potom, zajedno sa razaračima u pratnji, povukao na udaljenost od oko 1.000 kilometara.
Američka strana za sada nije potvrdila ove tvrdnje.
Tankeri pod udarom
Paralelno sa vojnim sukobima, Iran je intenzivirao napade na komercijalnu plovidbu.
Od početka rata, napadnuto je najmanje devet tankera u blizini Ormuskog moreuza i dublje u Persijskom zalivu.
Dana 5. marta, tanker za sirovu naftu pod zastavom Bahama bio je meta iranskog drona natovarenog eksplozivom dok je bio usidren kod iračke luke Kor el Zubair. Istog dana, prijavljeno je da je drugi tanker kod Kuvajta nakon snažne eksplozije počeo da prima vodu i da prosipa naftu.
Najnoviji napadi gotovo su paralizovali saobraćaj kroz Ormuski moreuz, jednu od najvažnijih energetskih arterija sveta. Kroz ovaj prolaz transportuje se značajan procenat globalnog izvoza nafte.
Uprkos velikim gubicima u brodovima, iranske pomorske snage očigledno nastavljaju da ostvaruju svoj ključni strateški cilj: destabilizaciju i usporavanje pomorskog saobraćaja u regionu.
Ormus kao poluga pritiska
Iran već decenijama Ormuski moreuz tretira kao stratešku polugu. Čak i bez potpune blokade, povremeni napadi i pretnje dovoljne su da podignu cene osiguranja, povećaju troškove transporta i unesu nervozu na globalna tržišta.
Objavljivanje snimka napada na IRIS Šahid Bageri deo je šire informativne kampanje. Vašington želi da pokaže da ima kontrolu nad situacijom i da je u stanju da neutrališe iranske pomorske kapacitete.
Teheran, s druge strane, poručuje da može da uzvrati asimetrično i da ugrozi globalne tokove energije.
Pomorski rat se, čini se, više ne vodi samo između ratnih brodova, već i kroz ekonomiju, logistiku i psihologiju tržišta. Ormuski moreuz tako postaje ne samo geografski prolaz, već centralna tačka globalne konfrontacije.
