Kinesko objavljivanje satelitskog snimka na kojem se jasno vidi 11 američkih lovaca pete generacije F-22 Raptor u izraelskoj vazduhoplovnoj bazi Ovda izazvalo je snažne reakcije u vojno-bezbednosnim krugovima. Prema dostupnim informacijama, fotografija je objavljena manje od 24 sata nakon što su američke letelice sletele u Izrael, čime je, makar na simboličkom planu, dovedena u pitanje diskrecija jedne od najčuvanijih platformi američkog ratnog vazduhoplovstva.
Na snimku koji su objavili kineski izvori vidi se 11 aviona tipa F-22 raspoređenih na platformi baze Ovda, koja se nalazi u pustinji Negev, na jugu Izraela. Time je potvrđeno da se upravo ta baza koristi za privremeno raspoređivanje američkih stelt lovaca u trenutku pojačanih tenzija na relaciji Vašington – Teheran.
Prema našim prethodnim izveštajima, ovi avioni su u Izrael stigli u sredu, 25. februara, nakon poletanja iz britanske vazduhoplovne baze Lakenheath u Engleskoj. Ta baza je inače poznata kao jedna od ključnih evropskih tačaka za operacije američkog ratnog vazduhoplovstva, uključujući raspoređivanje aviona pete generacije.
F-22 Raptor – platforma koju Vašington retko izlaže
F-22 Raptor još uvek predstavlja najnapredniju borbenu platformu u arsenalu Sjedinjenih Američkih Država. Razvijen kao lovac pete generacije sa naglašenim stelt karakteristikama, superkrstarećom brzinom i naprednim senzorima, ovaj avion decenijama važi za tehnološki simbol američke vazdušne nadmoći.
Upravo zbog osetljivosti tehnologije, Pentagon je tradicionalno bio veoma oprezan kada je reč o raspoređivanju F-22 van teritorije SAD. Tokom operacija protiv ISIS-a, rata u Iraku, kao i tokom prošlogodišnje operacije pod nazivom „Ponoćni čekić“ protiv Irana, nijedan F-22 nije bio stacioniran u Izraelu. Razlog je jednostavan, minimiziranje rizika od obaveštajnog prodora i potencijalnog kompromitovanja naprednih sistema.
Prema navodima jednog specijalizovanog veb-sajta za odbranu, od ukupno 72 operativno raspoloživa F-22, odluka da se čak 11 prebaci u Izrael ima izuzetan značaj. Takav potez, navodi isti izvor, ukazuje na ozbiljnost situacije i nivo zabrinutosti Vašingtona u vezi sa bezbednosnim razvojem događaja na Bliskom istoku.
Ovda – baza u srcu Negeva
Vazduhoplovna baza Ovda nalazi se u južnom Izraelu, u pustinji Negev, i poznata je po svojoj izolovanosti i velikim operativnim kapacitetima. Zbog geografske pozicije i relativne udaljenosti od gusto naseljenih područja, često se koristi za vežbe, obuku i prihvat stranih letelica.
Objavljivanje satelitskog snimka na kojem se precizno vidi raspored američkih aviona u ovoj bazi, makar simbolično, predstavlja demonstraciju obaveštajnih mogućnosti Pekinga. Time je poslata poruka ne samo Vašingtonu, već i regionalnim akterima, da kineski satelitski sistemi imaju sposobnost brzog praćenja i javnog dokumentovanja kretanja strateških platformi.
Geopolitička poruka Pekinga
Potez kineske strane da javno objavi lokaciju najmodernijih američkih borbenih aviona tumači se kao signal podrške Iranu u kontekstu aktuelnih napetosti sa SAD i Izraelom. U praksi, takav čin može imati više dimenzija, od demonstracije tehnoloških kapaciteta, preko simbolične zaštite saveznika, do pokušaja narušavanja psihološke prednosti protivnika.
U analitičkim krugovima sve češće se ističe da su savremeni sukobi postali višeslojni, gde se satelitske slike, obaveštajni podaci i informacione operacije koriste kao instrument političkog pritiska. U tom smislu, objavljivanje fotografije 11 F-22 u Ovdi može se posmatrati i kao oblik strateške komunikacije.
Istovremeno, otkrivanje tačne lokacije letelica koje simbolizuju vrh američke vazdušne tehnologije potencijalno utiče na percepciju nepovredivosti ovih sistema. „Ponekad slika vredi hiljadu reči. Ova slika definitivno vredi hiljadu reči“, prokomentarisao je jedan vojni stručnjak, aludirajući na snažan propagandni efekat same objave.
Šta znači raspoređivanje 11 F-22
Raspoređivanje gotovo šestine operativne flote F-22 na jednu regionalnu tačku nije uobičajena praksa. Takva koncentracija kapaciteta sugeriše spremnost na eventualne vazdušne operacije visokog intenziteta, kao i potrebu za odvraćanjem.
Za Vašington, F-22 predstavlja ključnu platformu za ostvarivanje prevlasti u vazduhu, posebno u scenarijima gde se očekuje susret sa naprednim protivvazdušnim sistemima ili modernim lovcima. Njegova uloga nije samo taktička, već i simbolička, jer šalje poruku o odlučnosti i tehnološkoj nadmoći.
Međutim, kinesko objavljivanje satelitskog snimka pokazuje da ni najsofisticiraniji stelt avion ne može ostati neprimećen u eri globalnog satelitskog nadzora. U vremenu kada komercijalni i državni sateliti gotovo u realnom vremenu prate kretanja širom planete, tajnost raspoređivanja postaje sve teže održiva.
Kineski potez šalje poruke
Aktuelna situacija na Bliskom istoku obeležena je rastućim tenzijama između Irana, Izraela i Sjedinjenih Država. U takvom okruženju, svaki potez, bilo da je reč o vojnom raspoređivanju ili objavljivanju obaveštajnih podataka, ima višestruki značaj.
Kineski potez može se tumačiti kao deo šire geopolitičke igre u kojoj velike sile testiraju granice uticaja i demonstriraju sposobnosti bez direktne konfrontacije. Dok Vašington pokazuje vojnu snagu raspoređivanjem F-22, Peking odgovara demonstracijom satelitskog nadzora i informacione transparentnosti.
U konačnom zbiru, slučaj sa 11 F-22 u bazi Ovda nije samo pitanje lokacije nekoliko aviona. To je ogledalo savremenog bezbednosnog okruženja u kojem se tehnološka nadmoć, obaveštajni kapaciteti i javna percepcija prepliću u jedinstvenoj strategijskoj partiji velikih sila.
