Najnoviji snimci sa kineskih brodogradilišta i vojnih luka ukazuju na prelomni trenutak u razvoju kineske pomorske avijacije. Na palubi i podizaču novog kineskog nosača aviona „Sičuan“ primećena je letelica koja po obliku, dimenzijama i konfiguraciji odgovara bespilotnom stelt lovcu iz porodice GJ-11. Letelica je viđena svega nekoliko sati pre nego što je brod isplovio na more u okviru drugog ciklusa probnih pomorskih ispitivanja, što snažno sugeriše da Kina ulazi u fazu praktične integracije bespilotnih borbenih platformi sa nosača aviona.
Iako postoji mogućnost da je na snimcima korišćena maketa u punoj veličini, što je standardna praksa tokom obuke posada i uvežbavanja rukovanja letnom palubom, sama činjenica da se takav objekat pojavljuje na „Sičuanu“ potvrđuje da je brod od početka projektovan sa ovom ulogom u vidu. Još pre njegovog porinuća u decembru 2024. godine, kineski vojni analitičari i strani posmatrači ukazivali su da će nosač klase Tip 076 biti prva kineska platforma prvenstveno optimizovana za operacije bespilotnih letelica sa fiksnim krilima.
„Sičuan“ je jedan od retkih nosača aviona na svetu opremljenih elektromagnetnim katapultnim sistemom EMALS, tehnologijom koju su do sada u potpunosti operativno integrisale samo Sjedinjene Države. Upravo ova karakteristika čini brod idealnim za lansiranje težih bespilotnih letelica dugog dometa, posebno onih sa konfiguracijom letećeg krila kakvu ima GJ-11. Takav dizajn, iako nije pogodan za ekstremne brzine ili blisku manevarsku borbu, optimalan je za operacije na velikim visinama, sa izuzetno niskom radarskom uočljivošću i velikim operativnim dometom.
Istorijski gledano, koncept letećeg krila u borbenoj avijaciji prvi je u punoj meri operacionalizovan kroz američki program bombardera B-2 Spirit krajem Hladnog rata. Iako je taj program bio skup i ograničenog obima, pokazao je da ovakva konfiguracija nudi jedinstvenu kombinaciju prikrivenosti i strateškog dometa. Kina je očigledno izvukla pouke iz tog iskustva i prilagodila koncept bespilotnom ratovanju, gde se izostanak pilota pretvara u ključnu prednost.
Bespilotni lovci GJ-11 raspoređeni sa nosača aviona mogli bi da pruže kineskoj mornarici ofanzivne sposobnosti koje danas praktično nema nijedna druga država. Mogućnost poletanja sa brodova koji se nalaze stotinama kilometara od obale, u kombinaciji sa stelt karakteristikama i velikim dometom, značajno otežava protivniku da predvidi pravac i vreme udara. Time se briše jasna linija između kopnenog i pomorskog vazdušnog ratovanja.
Paralelno sa razvojem mornaričke varijante, kopnena verzija GJ-11 je već započela svoje prvo poznato raspoređivanje u sastavu kineskog ratnog vazduhoplovstva u oktobru 2025. godine. To potvrđuje da se ne radi o eksperimentalnoj platformi, već o sistemu koji ulazi u realnu operativnu upotrebu. GJ-11 je samo jedan deo šire kineske strategije razvoja bespilotnih stelt letelica, dok se istovremeno radi i na ambicioznijim projektima sa višim stepenom autonomije, poput programa poznatog pod nazivom Dark Sword.
Do sada je jedini stelt avion pete generacije integrisan sa nosačem aviona opremljenim EMALS-om bio američki F-35C, dok je F-35B jedina stelt letelica sa nosača aviona koja je široko operativna u zapadnom svetu. Kina je, sa uvođenjem lovca J-35 u pomorsku avijaciju, već napravila značajan iskorak, ali integracija bespilotnih stelt platformi predstavlja kvalitativno novi nivo. Kada „Sičuan“ i njegovo vazdušno krilo uđu u punu službu, Kina bi mogla postati prva država koja rutinski kombinuje pilotirane i bespilotne stelt letelice sa nosača aviona.
Sam „Sičuan“ je započeo prva pomorska ispitivanja 14. novembra 2025. godine. Sa deplasmanom od oko 50.000 tona, on je znatno veći od većine nosača i amfibijskih jurišnih brodova u svetu. Njegov dizajn briše granicu između klasičnog nosača aviona i amfibijskog broda klase Tip 075, na čijoj je osnovi razvijen, ali sa znatno naprednijim vazduhoplovnim potencijalom. Takav koncept nema direktne paralele u savremenim flotama i mnogi ga vide kao potencijalno revolucionaran korak u razvoju pomorske avijacije.
Američka mornarica je još od 1980-ih pokazivala interesovanje za raspoređivanje bespilotnih i stelt letelica sa nosača aviona, ali su otkazivanje programa A-12, neostvarena mornarička verzija F-117 i kasnija budžetska ograničenja odložili te planove za decenije. F-35 je danas jedini stelt avion koji zapadne zemlje raspoređuju sa nosača, ali se njegova puna borbena sposobnost visokog intenziteta očekuje tek početkom 2030-ih, kada bude završen prelazak na standard Blok 4.
U tom kontekstu, kineski pristup, zasnovan na kombinaciji bespilotnih stelt platformi, veštačke inteligencije i naprednih veza podataka, mogao bi da promeni globalnu dinamiku. Prednosti koje nude letelice poput GJ-11, uparene sa pilotiranim avionima pete generacije, već su predmet ozbiljnih analiza širom sveta i verovatno će podstaći druge mornarice da razmotre slične koncepte.
O bespilotnom lovcu GJ-11 već smo pisali ranije, kada je Kina prvi put prikazala njegovo lansiranje sa broda i učešće u zajedničkim misijama sa avionima J-20 i J-16D. Tada je potvrđeno da je „Misteriozni zmaj“, kako ga nazivaju kineski izvori, ušao u fazu poluoperativne upotrebe, sa sposobnošću nošenja preciznog naoružanja, visokim stepenom autonomije i interoperabilnošću sa najnaprednijim kineskim vazduhoplovnim platformama.
Sadašnji snimci sa nosača „Sičuan“ predstavljaju logičan nastavak tog razvoja. Ako se potvrdi da je GJ-11 zaista započeo testiranja u mornaričkom okruženju, to će označiti početak nove ere pomorskog vazdušnog ratovanja, u kojoj bespilotni stelt lovci više neće biti dodatak postojećim snagama, već jedan od njihovih ključnih stubova.
