Belorusija primila novu seriju lovaca Su-30SM2: od MiG-29 ka savremenoj floti 4+ generacije

Belorusko ratno vazduhoplovstvo primilo je novu partiju ruskih višenamenskih lovaca Su-30SM2, čime se nastavlja proces modernizacije započet još 2019. godine. Reč je o najnovijoj varijanti aviona generacije 4+, koji postepeno postaje okosnica beloruske lovačke avijacije i zamenjuje zastarele sovjetske platforme.

Komentarišući isporuku, zamenik komandanta Ratno-kosmičkih snaga i snaga protivvazduhoplovne odbrane Belorusije, načelnik avijacije pukovnik Aleksandar Beljajev, izjavio je da je dolazak novih aviona već postao svojevrsna tradicija. Prema njegovim rečima, flota se stalno obnavlja, a novi Su-30SM2 će nakon tehničkog pregleda na vazduhoplovnoj bazi, najkasnije u roku od dve nedelje, stupiti na borbeno dežurstvo u zaštiti beloruskog vazdušnog prostora. Beljajev je naglasio da isporuke nisu završene i da će nova oprema nastaviti da pristiže, ocenjujući Su-30SM2 kao lovački avion koji u potpunosti ispunjava zahteve svoje klase i čije su letačke karakteristike izuzetno visoke.

Belorusija je prvobitno ugovorila nabavku dvanaest aviona Su-30SM u okviru paketa vrednog oko 600 miliona dolara. Međutim, tokom realizacije ugovor je izmenjen, a doneta je odluka da se umesto osnovne verzije isporuči znatno unapređeni Su-30SM2. Pošto je u avgustu objavljeno da je isporučen poslednji od prvobitno naručenih dvanaest aviona, decembarska isporuka dodatnih letelica otvorila je prostor za pretpostavke da je potpisana nova, naknadna porudžbina. Su-30SM2 se tako nameće kao dugoročna zamena za MiG-29, koji je decenijama bio osnovni lovac beloruskog vazduhoplovstva.

U prethodnom periodu Belorusija je raspolagala i lovcima Su-27 za ostvarivanje vazdušne nadmoći, kao i jurišnim bombarderima Su-24M, nasleđenim iz sovjetskog perioda. Ove platforme su, međutim, postepeno povučene iz upotrebe zbog operativnih troškova i složenog održavanja. U tom kontekstu, iako je Su-30SM2 težak dvomotorni avion, njegov savremeniji i racionalniji dizajn čini ga dugoročno pristupačnijim za eksploataciju. Jedan dvosedi Su-27UB vraćen je u aktivnu upotrebu isključivo u ulozi trenažera za novu flotu Su-30SM2.

Konstrukcija Su-30SM u velikoj meri se oslanja na tehnologije razvijene u okviru nekoliko otkazanih sovjetskih projekata. Avion je delimično zasnovan na konceptu presretača Su-27PU, ali integriše rešenja iz programa Su-27M i Su-37, namenjenih lovcima za vazdušnu nadmoć. Među njima se ističu radar N011M, jedan od prvih elektronski skeniranih radara ugrađenih u lovački avion, kao i upotreba kanarda, motora sa upravljanjem vektorom potiska i naprednih sistema upravljanja letom.

U varijanti Su-30SM2 napravljena je ključna tehnološka nadogradnja ugradnjom motora AL-41F-1S, istog tipa koji pokreće lovac Su-35. Ovi motori obezbeđuju znatno veći potisak, bolju energetsku efikasnost i produžen borbeni domet. Po nivou snage i potrošnji goriva, AL-41F-1S se često poredi sa ranim motorima pete generacije, poput američkog F119 sa aviona F-22. Zahvaljujući tome, Su-30SM2 ima najveći domet među lovcima koji su trenutno u upotrebi u evropskim državama, kao i izuzetno visok nivo manevarskih sposobnosti, dodatno pojačan trodimenzionalnim vektorisanjem potiska.

Su-30SM2 je od početka 2022. godine intenzivno testiran u realnim borbenim uslovima. Izbijanje sukoba velikih razmera između Rusije i Ukrajine ubrzo nakon njegovog uvođenja u službu omogućilo je dodatno prilagođavanje taktike i procedura. Ruski državni izvoznik naoružanja Rosteh je u novembru 2025. saopštio da su avioni ovog tipa potvrdili svoju efikasnost u borbenim dejstvima, uz tvrdnje o stotinama uništenih vazdušnih i kopnenih ciljeva, uključujući i sisteme Patriot. Prema istom izvoru, snažan radar omogućava posadi da ranije i preciznije otkriva ciljeve, dok napredni sistemi elektronskog ratovanja povećavaju otpornost aviona na protivničko oružje lansirano iz vazduha.

Iako je Su-30SM2 oko 70 procenata skuplji za nabavku u poređenju sa Su-35, njegovi operativni i logistički troškovi su niži, a održavanje jednostavnije. Upravo ta kombinacija visokih borbenih sposobnosti i relativno povoljne eksploatacije čini ga posebno atraktivnim za države koje traže moćan, ali dugoročno održiv višenamenski lovac. Za Belorusiju, uvođenje Su-30SM2 predstavlja najznačajniji kvalitativni iskorak u vazdušnoj moći još od raspada Sovjetskog Saveza.