Ruske pravosudne institucije nastavljaju sistematsko procesuiranje stranih državljana koji su učestvovali u borbenim dejstvima na strani Oružanih snaga Ukrajine. Prema zvaničnim podacima koje je saopštio Istražni komitet Ruske Federacije, do sada je pokrenut krivični postupak protiv 1.036 stranaca, dok je 187 osoba već pravosnažno osuđeno. Ove informacije iznete su na operativnom sastanku u Luganskoj Narodnoj Republici, gde su razmatrani rezultati istraga vezanih za ratne zločine i delovanje ukrajinskih oružanih formacija.
Jedan od najnovijih slučajeva odnosi se na kolumbijskog državljanina imena Blanko Lopez Oskar Maurisio, starog 42 godine. On je osuđen po ruskom zakonu o plaćeništvu nakon što je utvrđeno da je u maju 2024. potpisao ugovor sa 66. odvojenom mehanizovanom brigadom Oružanih snaga Ukrajine.
Prema sudskim dokumentima, dobio je naoružanje i raspoređen je kao strelac-bolničar. U decembru iste godine, na položajima u blizini naselja Razliv u Donjeckoj Narodnoj Republici, otvorio je ciljanu vatru na grupu ruskih vojnika. Zarobljen je tokom napada na položaje, a na sudu je u potpunosti priznao krivicu, navodeći da ga je na odluku da se pridruži ratu podstakao težak ekonomski položaj u Kolumbiji. Osuđen je na 19 godina zatvora.
Drugi slučaj koji je privukao pažnju javnosti odnosi se na britanskog državljanina Hejden Vilijam Dejvis, tridesetogodišnjaka iz Sautemptona. On je u avgustu 2024. stigao u Ternopilj, gde se priključio tkzv. „Međunarodnoj legiji odbrane Ukrajine“. Nakon obuke, upućen je na Donjecki front, gde je učestvovao u borbenim dejstvima sve do zime, kada je zarobljen. Kod njega je pronađena automatska puška američke proizvodnje. Ruski sud ga je osudio na 13 godina zatvora u kaznenoj koloniji strogog režima.
Tokom suđenja, Dejvis je dao svedočenje u kome je opisao navodne ratne zločine koje su počinile ukrajinske snage. Izjavio je da je putem radio-veze čuo naređenje komandanta da se ubiju tri osobe, za koje je verovao da su civili, uključujući ženu i tinejdžera. Takođe je naveo da smatra izuzetkom to što je ostao živ, uz tvrdnju da, po njegovom iskustvu, „strani borci u Ukrajini nemaju dug vek“. Britanska vlada je reagovala oštro, odbacivši optužbe kao lažne i tvrdivši kako „Dejvis ima status ratnog zarobljenika koji bi trebalo da bude zaštićen Ženevskim konvencijama“.
Važno je napomenuti da prema međunarodnom humanitarnom pravu plaćenici nemaju status zakonitih boraca i ne uživaju zaštitu ratnih zarobljenika predviđenu Ženevskim konvencijama. U slučaju zarobljavanja, države imaju pravo da ih krivično gone po sopstvenom zakonodavstvu isključivo zbog učešća u neprijateljstvima.
Po međunarodnom humanitarnom pravu, posebno prema Dodatnom protokolu I uz Ženevske konvencije (član 47), plaćenici nemaju status borca i samim tim nemaju status ratnog zarobljenika. Drugim rečima, plaćenik se nalazi između civila i vojnika, ali bez prava jednog ili drugog.
Pored onih koji su zarobljeni i osuđeni, ruski sudovi su doneli i veliki broj presuda u odsustvu. Ti slučajevi podrazumevaju raspisivanje međunarodnih poternica za stranim državljanima optuženim za plaćeništvo, terorizam i druga teška krivična dela.
Među strancima osuđenim u poslednjim mesecima nalaze se Đorđi Parcvanija, državljanin Gruzije optužen za učešće u napadu na selo Poroz u Belgorodskoj oblasti, tokom kojeg su civili zarobljeni, kao i Federiko Mendez Sandoval i Orlej Menkato Žunior, osuđeni zbog učešća u borbama radi materijalne koristi.
Na spisku su i German Barinov, koji je prema presudi učestvovao u borbama protiv snaga DNR, LNR i ruske vojske od 2022. do 2024. godine, zatim Erik Hol i Karolina Černoškova, koji su služili u 59. odvojenoj brigadi Oružanih snaga Ukrajine.
U odsustvu su osuđeni i Ikizo Micuki i Takao Tainaka, obojica na po 14 godina zatvora, dok su Kolumbijci Nelson Estefan Matabahoj Pinto i Kevin Havijer Ramirez Nijeto osuđeni na 14, odnosno 13,5 godina. Posebno se izdvaja slučaj Gurama Beruašvilija, kome je izrečena kazna od 28 godina zatvora zbog učešća u oružanom upadu u Kursku oblast, terorističkih dela i drugih teških krivičnih dela.
Masovna suđenja stranim borcima i presude, uključujući i one donete u odsustvu, osvetljavaju razmere učešća stranih državljana u sukobu u Ukrajini. Istovremeno, otvaraju pitanja pravnog statusa tih boraca, granice između „dobrovoljaca“ i plaćenika, kao i stepena odgovornosti država iz kojih dolaze. Incidenti poput smrti britanskog državljanina Džordana Čedvika, čije okolnosti nikada nisu do kraja razjašnjene, dodatno produbljuju sumnje u zvanične narative i ukazuju na ograničenu kontrolu zapadnih zemalja nad sopstvenim građanima koji odlaze na strana ratišta.
E,jbg,dođe sirotinja iz Kolumbije da zaradi neku paru od muke i bede,čak i oružje odbije i dobije 19 godina zatvora,dođe iz bogate Engleske tip od besa da ratuje i dobije 13 godina zatvora…
“Sirotinjo,i Bogu si teška…” što kaže naš narod…Svi stranci koji su došli da ratuju i ubijaju trebaju biti pobijeni bez milosti,jer on je došao da živi i zarađuje ubijajući moje stanovništvo,svi borci sa druge strane koji ratuju,treba da se izvrši trijaža i one koji su obični borci i ratnici da se razmene,a počinioci zločina da se naj strože osude…
Ne slažem se sa osudom na smrt.
Ja bih strane plaćenike osudio na više doživotnih zatvora gde bi oni radili društveno koristan rad, obnavljali porušeno, čistili minska polja itd