Američka mornarica ulazi u novu fazu razvoja svoje površinske flote, uvodeći brod koji na prvi pogled podseća na fregatu, ali je po svojoj nameni i doktrini upotrebe nešto sasvim drugo. Program FF(X), koji je dobio zeleno svetlo direktno iz Bele kuće, predstavlja pokušaj Vašingtona da reši jedan od najdugotrajnijih problema američke mornarice, hronični nedostatak manjih, okretnih i višenamenskih borbenih brodova za otvorena mora.
Američki predsednik Donald Tramp odobrio je pokretanje ovog programa kao deo šire inicijative modernizacije mornarice, često nazivane „Zlatna flota“. Sekretar mornarice Džon Felan potvrdio je da se očekuje da prvi brod nove klase bude porinut 2028. godine, čime FF(X) prelazi iz konceptualne faze u konkretan industrijski i operativni projekat.
Iako se u zvaničnim dokumentima FF(X) vodi kao fregata, američki vojni vrh otvoreno priznaje da je reč o hibridnoj platformi koja se znatno razlikuje od klasičnih NATO fregata. Prioriteti ovog projekta nisu maksimalna vatrena moć ili teška protivvazdušna odbrana, već brzina, manevar, prilagodljivost i sposobnost da se brzo popuni kritična praznina u sastavu flote.
Novi brodovi su zamišljeni kao brzi prateći i samostalni borbeni brodovi, sposobni da deluju uz razarače i nosače aviona, ali i da samostalno izvršavaju zadatke u zonama nižeg i srednjeg intenziteta. Njihova uloga obuhvata površinsko ratovanje, patrolne i eskortne misije, zaštitu pomorskih komunikacija, kao i upravljanje bespilotnim sistemima, uključujući vazdušne, površinske i podvodne dronove.
Potreba za ovakvom klasom brodova, prema rečima američkih admirala, postala je očigledna tokom operacija u Crvenom moru i na Karibima. Tamo se pokazalo da su veliki i skupi razarači često previše vredni i neefikasni za zadatke koji zahtevaju prisustvo, fleksibilnost i brz odgovor. Načelnik pomorskih operacija admiral Daril Kodl otvoreno je priznao da trenutni inventar manjih površinskih borbenih brodova čini tek trećinu onoga što je mornarici realno potrebno.
Program FF(X) takođe ima i političku i industrijsku dimenziju. Brodovi će biti zasnovani na već postojećem i dokazanom dizajnu broda klase Legend, odnosno „National Security Cutter“ američke obalske straže. Ovaj dizajn je već u operativnoj upotrebi i proizvodi ga kompanija Huntington Ingalls Industries, što značajno smanjuje tehničke i finansijske rizike koji su godinama mučili američke programe brodogradnje.
Odluka da se novi ratni brod bazira na postojećoj platformi direktan je odgovor na niz neuspeha i kašnjenja u američkim brodogradilištima. Izveštaji Kancelarije za odgovornost vlade ukazivali su na višegodišnja kašnjenja, prekoračenja budžeta i probleme sa performansama kod ranijih programa. Američki brodograđevinski sektor, kako je slikovito opisano, funkcioniše u stanju permanentne trijaže.
Zbog toga mornarica insistira da se FF(X) meri jednim kriterijumom, brzinom isporuke upotrebljive borbene moći floti. Planirano je da se prvi brodovi grade u jednom vodećem brodogradilištu, nakon čega bi proizvodnja mogla biti proširena na više lokacija, u zavisnosti od rezultata i tempa isporuke.
Poseban naglasak stavljen je na dugoročnu prilagodljivost. FF(X) je zamišljen kao platforma koja će tokom decenija službe moći da evoluira, slično razaračima klase Arleigh Burke, kroz postepene modernizacije, nove senzore, oružne sisteme i bespilotne kapacitete. Cilj je izbeći scenarije u kojima brodovi zastarevaju ubrzo nakon ulaska u službu.
U širem strateškom kontekstu, FF(X) predstavlja priznanje da se karakter pomorskog ratovanja menja. Umesto isključivog oslanjanja na nekoliko skupih i moćnih platformi, američka mornarica se okreće većem broju fleksibilnih brodova koji mogu da deluju raspršeno, brzo i prilagodljivo u složenim bezbednosnim okruženjima.
Iako po obliku podseća na fregatu, FF(X) je u suštini pokušaj da se redefiniše uloga malih i srednjih borbenih brodova u američkoj floti. Ako program uspe, on bi mogao da postane oslonac američke pomorske moći u narednim decenijama i model za buduće brodograđevinske projekte, ne samo u SAD, već i među saveznicima koji se suočavaju sa sličnim izazovima.
I have directed a new Frigate class as part of @POTUS Golden Fleet. Built on a proven American design, in American shipyards, with an American supply chain, this effort is focused on one outcome: delivering combat power to the Fleet fast. pic.twitter.com/ovnASiHYaF
— Secretary of the Navy John C. Phelan (@SECNAV) December 19, 2025
