Iran je tokom poslednje godine ubrzao razvoj borbenih bespilotnih platformi, a najnoviji primerak koji je privukao globalnu pažnju je kamikaza dron Hadid-110, poznat i pod nazivom Dalahu. Ovaj dron se izdvaja pre svega zbog toga što koristi mlazni motor, što ga čini najbržom bespilotnom letelicom samoubilačkog tipa u iranskom arsenalu. Prema podacima koje su preneli iranski državni mediji i američka Data Integration Network baza, njegova maksimalna brzina dostiže približno 510 kilometara na sat, što je značajan skok u odnosu na tradicionalne platforme sa klipnim motorima.
Hadid-110 je zamišljen kao sredstvo probijanja protivvazdušnih barijera. Iran već godinama balansira između potrebe da razvije domaće kapacitete i ograničenja nametnutih sankcijama, pa je evolucija dronova postala ključni element njihove strategije asimetričnog odvraćanja. Dron je konstruisan oko laganog tela sa oštrim fasetiranim površinama koje smanjuju radarski odjek, rešenja koja se obično vezuju za modernije krstareće rakete i avione sa smanjenom uočljivošću. Tehnički cilj je jasan – letelica mora da pređe zonu zaštite protivnika pre nego što se sistem PVO uopšte potpuno aktivira.
Dizajn Hadida kombinuje delta-krila, kompozitne materijale i kompaktnu strukturu u koju je integrisana bojeva glava od oko 30 kilograma. Takav odnos mase, brzine i aerodinamike ukazuje na prioritet ofanzivnih operacija protiv fiksnih ciljeva, poput radarskih položaja, komandnih centara ili skladišta municije. Domet se procenjuje na oko 350 kilometara, uz autonomiju leta od otprilike jednog sata, što znači da je platforma namenjena regionalnom projekovanju sile, pre svega u kontekstu izraelsko-iranskih tenzija i borbi protiv neprijateljskih milicija u okruženju.
Letelica koristi sistem lansiranja koji je već viđen kod drugih iranskih dronova – raketni pojačivač koji ubrzava platformu do momenta kada njen mlazni motor može samostalno da preuzme let. Ovo rešenje omogućava mobilna, improvizovana lansirna mesta i smanjuje logističku zavisnost od specijalizovanih aerodromskih kapaciteta.
U javnosti se prvi put pojavila tokom sastanka visokih komandnih struktura IRGC-a sa vrhovnim liderom u Teheranu. Samo nekoliko nedelja kasnije, dron je testiran u okviru višednevnih antiterorističkih vežbi u Istočnom Azerbejdžanu. Brzo premeštanje sa prototipa na terenske probe sugeriše da je program već duže vreme u završnoj fazi razvoja i da je cilj njegova što brža integracija u operativne planove.
Iran nije objavio snimak koji prikazuje pogodak žive mete, što znači da realne borbene sposobnosti ostaju nepotvrđene. Ipak, praksa iranske vojske tokom poslednje decenije pokazuje da Teheran često uvodi nova oružja u ograničenim operacijama pre nego što javnost dobije potpunu sliku.
Slično se dogodilo sa Shahed-131/Shahed-136 dronovima, koji su niz godina bili marginalno prisutni, da bi tek sa početkom ukrajinskog rata ušli u legendu kao oružje dugog dometa niske cene, a enormnog efekta. Podsetimo, Shahed-131/136 postao najkorišćeniji udarni dron na planeti, u realnim ratnim uslovima, masovno imitiran i prilagođivan širom sveta, od Ukrajine do SAD.
Brzina Hadida-110 ima ključan taktički značaj. Većina sistema za otkrivanje i gađanje dronova kalibrisana je pre svega na sporije letelice sa propelerima, koje lete na visinama od nekoliko stotina metara i brzinama od 150 do 200 km/h. Mlazni dron koji se približava tri puta brže skraćuje vreme reakcije posada PVO, posebno kod sistema kratkog dometa. Ovakav profil leta može biti posebno problematičan za zemlje čija se protivdron strategija oslanja na laserske daljinomere, akustične senzore i protokole presretanja koji se teško nose sa brzim ciljevima male površine preseka.
Iranski razvoj dronova poslednjih godina ima i jasnu ekonomsku dimenziju. Teheran svoje dronove izvozi državama i nedržavnim akterima u više regiona – od Rusije i Etiopije, do Jemena i Iraka. Šire upotrebe ovih sistema stvorile su industrijsku bazu koja se razvija nezavisno od političkih ciklusa, što Iranu daje prednost u oblastima gde ne može da se osloni na klasičnu vojnu avijaciju.
Hadid-110 se uklapa u širu iransku doktrinu „slojevite asimetrije“ – kombinovanje sporijih platformi koje zasićuju protivničku odbranu sa malim, brzim i teško uočljivim dronovima koji probijaju preostale praznine. Time se otežava koordinacija PVO sistema koji moraju da se nose sa različitim tipovima pretnji u veoma kratkom vremenskom okviru.
Iranski Hadid-110, mlazni dron nove generacije koji označava jasan korak naperd u odnosu na stariju porodicu Shahed-136. pic.twitter.com/bfnPdbIhFL
— Oruzje Online (@oruzjeonline) December 10, 2025
Iako su tehnički detalji još uvek ograničeni, uvođenje mlaznog samoubilačkog drona logičan je korak u evoluciji iranskog bespilotnog programa. Ako se Hadid-110 pokaže operativno pouzdanim, mogao bi da popuni prazninu između sporijih Šahed dronova i krstarećih raketa koje Iran koristi u retkim, precizno kalibrisanim udarima.
U širem geopolitičkom smislu, pojava ovakve platforme šalje signal – Iran nastavlja da ulaže u oružne sisteme koji nisu zavisni od klasične avijacije, čime stvara dodatni sloj odbrane i potencijalnog odvraćanja u regionu gde se balans moći menja iz godine u godinu.
