Američko vazduhoplovstvo napravilo je istorijski korak ka budućnosti ratnog vazduhoplovstva testiranjem YFQ-42A Collaborative Combat Aircraft (CCA) – potpuno novog, mlaznog bespilotnog lovca razvijenog u saradnji sa kompanijom General Atomics Aeronautical Systems, Inc. (GA-ASI).
Prvi let obavljen je u avgustu 2025. godine, svega godinu dana od početka razvoja, što ovaj projekat čini jednim od najbržih prelazaka sa koncepta na testiranje u modernoj vojnoj avio-industriji.
Brz razvoj i strateški značaj
Predsednik GA-ASI, Dejvid R. Aleksander, naglasio je da je ovo „istorijski trenutak za njegovu kompaniju ali i američko vazduhoplovstvo“. Zahvaljujući intenzivnoj saradnji i naprednim digitalnim alatima, konstrukcija i prvi let završeni su za nešto više od godinu dana, čime je testiran koncept razvoja jeftinijih i brže dostupnih borbenih dronova za buduće ratne potrebe.
YFQ-42A nije samo još jedan dron iz GA-ASI porodice – on je centralni deo ambicioznog CCA programa američkog vazduhoplovstva, čiji je cilj da se u narednoj deceniji razvije i rasporedi preko 1.000 autonomnih borbenih letelica.
Ove bespilotne platforme biće pratioci borbenim avionima šeste generacije, kao što je NGAD (Next Generation Air Dominance), pružajući taktičku fleksibilnost i smanjujući rizik za pilote. Podsetimo, SAD su nedavno, prve na svetu klasifikovale naoružane dronove kao lovce.
Nova generacija borbenih dronova
Za razliku od prethodnih modela, poput MQ-9 Reaper ili MQ-20 Avenger, YFQ-42A je projektovan za aktivno učešće u vazdušnim borbama. Dron poseduje napredne autonomne algoritme veštačke inteligencije, koji mu omogućavaju da funkcioniše kao „lojalni pratilac“ pilotima, razmenjujući podatke u realnom vremenu i samostalno donoseći taktičke odluke u određenim borbenim scenarijima.
Njegov stelt dizajn značajno je unapređen u odnosu na prethodne platforme, što mu daje sposobnost da opstane u zasićenim i neprijateljskim okruženjima. Digitalni inženjering, koji GA-ASI intenzivno koristi poslednjih godina, skratio je razvojne rokove i omogućio testiranje funkcionalnog prototipa za rekordno kratko vreme.
Tehničke karakteristike i performanse
Prema infografici koju je na društvenim mrežama podelio načelnik američkog vazduhoplovstva, general Dejvid Alvin, YFQ-42A ima borbeni radijus od preko 1.300 kilometara, što ga čini idealnim za dubinske misije i podršku borbenim avionima na velikim udaljenostima.
Dron je projektovan da nosi različite pakete naoružanja – od raketa vazduh-vazduh za ofanzivne i defanzivne misije, do senzorskih sistema za izviđanje, elektronsko ratovanje i ciljanje. Njegov dizajn omogućava jednostavnu integraciju budućih oružanih sistema, što ga čini izuzetno prilagodljivim.
GA-ASI već priprema proizvodnu liniju visokog kapaciteta u svom pogonu u Poveju, Kaliforniji, površine više od 460.000 kvadratnih metara, sa kapacitetom izrade preko 100 letelica godišnje. Cilj je da se ubrza proces serijske proizvodnje kako bi američko vazduhoplovstvo što pre dobilo dovoljan broj ovih sistema za testiranja i operativne zadatke.
Povezanost sa postojećim platformama
YFQ-42A je deo evolutivne linije koja je započela sa dronovima MQ-1 Predator i MQ-9 Reaper, a kasnije nastavila sa Avengerom i projektom XQ-67A Off-Board Sensing Station.
Lekcije iz skoro 9 miliona sati leta GA-ASI platformi širom sveta utkane su u ovaj projekat, čineći YFQ-42A najnaprednijim i najambicioznijim dronom u arsenalu američkog vazduhoplovstva.
Trenutno je više od 50 GA-ASI letelica u vazduhu u svakom trenutku, što kompaniji daje neprocenjivo iskustvo u vođenju i nadzoru bespilotnih operacija širom sveta. Ta operativna ekspertiza čini osnovu za pouzdanost i funkcionalnost novog sistema.
Perspektiva za buduće sukobe
S obzirom na dinamiku modernih bojišta i značaj vazdušne nadmoći, YFQ-42A se smatra ključnim elementom u postizanju strateške prednosti u budućim sukobima. Njegova uloga kao autonomnog saborca omogućava smanjenje rizika po živote pilota, povećanje taktičke fleksibilnosti i sposobnost izvođenja misija koje su do sada bile previše rizične za ljudske posade.
Očekuje se da će testiranja drona trajati tokom 2025. i 2026. godine, a serijska proizvodnja mogla bi početi već početkom 2027, kada bi YFQ-42A mogao da uđe u prvu operativnu upotrebu u sklopu američkog programa borbenih aviona šeste generacije.
Prvi let YFQ-42A označava novu eru za američko vazduhoplovstvo i General Atomics – od sporih i skupih razvoja, do brzog, prilagodljivog i masovno proizvodnog modela.
Sa kombinacijom autonomije, stelt dizajna i impresivnog borbenog radijusa, ovaj dron postavlja temelje za novu doktrinu vazdušnog ratovanja u kojoj ljudski i bespilotni avioni deluju kao integrisan tim.
