Kineski vazduhoplovni inženjeri tvrde da su završili prvi na svetu mlazni dron sa vertikalnim poletanjem i sletanjem (VTOL), sposoban za lansiranje sa gotovo bilo kog ratnog broda i prelazak u brzi, dugodometni krstareći let. Ova letelica, koja kombinuje sposobnosti helikoptera i brzinu mlaznjaka, razvijana je punih deset godina, od 2015. do 2025. godine, a stabilan dizajn postignut je već 2019.
Dron je delo istraživačkog tima sa Beihang univerziteta u Pekingu, koji predvode vanredni profesori Vang Jaokun i Ćju Juting. Ova institucija nalazi se među kineskim istraživačkim centrima koji su na meti američkih sankcija zbog povezanosti sa vojnom tehnologijom.
Tehničke karakteristike i inovacije
Za razliku od američkog XQ-58A Valkyrie drona, koji zahteva dugu pistu ili palubu nosača aviona, kineski model spaja vertikalni uzgon rotora i brzinu turbo-mlaznog motora u jednom trupu. Time se omogućava operativna upotreba sa razarača, fregata i amfibijskih brodova koji nemaju piste.
Dizajn koristi male rotore za poletanje i sletanje, dok za krstareći let aktivira kompaktan turbo-mlazni motor. Inovativni patentirani sistem uvlačenja rotora smanjuje aerodinamički otpor za do 60% u odnosu na klasične VTOL dronove. Kada rotori više nisu potrebni, oni se zatvaraju unutar aerodinamičnog kućišta, čime dron dobija profil sličan standardnim mlaznim letelicama.
Otpornost na ekstremne uslove
Letelica je projektovana da poleti i sleti čak i po teškom moru. Trup je izrađen od T-700 karbonskih vlakana ojačanih specijalnim smolama, što mu daje čvrstoću uz minimalnu masu. Posebni termo-štitovi štite delove izložene mlazu motora i izdržavaju temperature preko 700°C.
Testovi su pokazali da dron mase 45 kilograma bez problema dostiže brzinu od 230 km/h, uz potpuno stabilan prelazak iz lebdenja u horizontalni let.
Taktička prednost – „svaki brod postaje baza“
Prema javnim podacima Beihang univerziteta, ovaj dron je osmišljen za koordinisane operacije više letelica, izviđanje velikom brzinom i vertikalno poletanje sa brodova bez pista. Kineski vojni analitičari tvrde da bi mogao da se koristi u rojnom napadu, prodiranju kroz neprijateljsku PVO mrežu, izviđanju u realnom vremenu i izvođenju preciznih udara, nakon čega bi se vratio na matični brod.
„Ovo pretvara svaki veliki ratni brod u naprednu operativnu bazu. Neprijatelj nikada ne može predvideti odakle će doći sledeći udar,“
izjavio je jedan kineski vojni ekspert.
Takva fleksibilnost posebno bi koristila kineskoj mornarici u Pacifiku i Indijskom okeanu, gde bi mogla da vrši stalne patrole i brzo reaguje na promene situacije.
Ograničenja i mane
Ipak, dizajn ima i svoje nedostatke. Tokom krstarećeg leta, čak i kada su rotori zatvoreni, oni dodaju težinu i smanjuju prostor za gorivo i naoružanje. Tokom vertikalnog leta, turbo-mlazni motor i sistem za gorivo ostaju neaktivni, ali i dalje povećavaju masu. Zbog toga je domet i nosivost manji nego kod čistih mlaznih dronova poput Global Hawk ili XQ-58A.
Prema analitičarima, kineski VTOL dron će biti najkorisniji za izviđačke misije, elektronsko ratovanje i lake udare, a manje pogodan za teške udarne operacije.
Geopolitički značaj
Ovo otkriće dolazi u trenutku pojačane američko-kineske tenzije u Indo-Pacifiku. SAD i njihovi saveznici pažljivo prate kineske pomorske inovacije, jer ovakav dron može značajno da poveća operativni domet kineske mornarice, posebno u kriznim zonama poput Tajvanskog moreuza ili Južnog kineskog mora.
Ukoliko bude uveden u masovnu proizvodnju, kineski jet VTOL dron bi mogao postati ključna komponenta modernih mornaričkih operacija i ozbiljan izazov zapadnim flotama.
Podsetimo, Kina je prošle godine porinula veliki desantni brod prvi u svojoj klasi na svetu, sa mogućnostima nosača aviona i dronova poput ovog, Sičuan (Tip 076).
