Nakon Drugog svetskog rata, Turska je navodno trebalo da uništi flotu borbenih aviona Fw-190 A3 koje je dobila na poklon od nacističke Nemačke. Međutim, urbana legenda koja traje decenijama tvrdi da su ti avioni ostali netaknuti – zakopani ispod jedne od najčuvanijih turskih vojnih baza u Kajseriju.
Tokom godina pojavile su se tvrdnje da je 50 Focke-Wulf Fw-190 A3 aviona zakopano ispod kompleksa 2. komande za snabdevanje i održavanje avijacije. Ova tvrdnja se oslanja na izveštaje da je Turska 1947. sklopila tajni dogovor sa SAD, prema kojem je trebalo da uništi nemačku vojnu opremu u zamenu za američku posleratnu pomoć.
“Butcher Bird”: Moćni Fw 190A3
Fw 190 A3 je bio jedan od najopasnijih lovaca nacističke Nemačke, dizajniran od strane Kurta Tanka i ušao u službu 1941. godine. Pogonjen BMW 801 D-2 motorom sa 1.700 konjskih snaga, mogao je da dostigne brzinu do 670 km/h. Bio je naoružan sa dve 7,92 mm mitraljeza MG 17 i četiri topa od 20 mm, što ga je činilo smrtonosnim u borbi.
Turska je tokom rata nabavila 72 ovakva aviona kroz trgovinski sporazum sa Nemačkom. Oni su služili u Turskom ratnom vazduhoplovstvu do 1947. godine, a finalni let je izveo potporučnik Orhan Aksu.
Od vrhunske tehnologije do zaborava
Turska je tokom 1930-ih i 1940-ih sarađivala i sa Nemačkom i sa Velikom Britanijom, kupujući modele poput FW-58, Gotha Go 145, i pokušavala da pokrene domaću proizvodnju. Međutim, političke okolnosti i pad odnosa sa Nemačkom 1939. prekinuli su isporuke, uključujući 60 naručenih Messerschmitt Bf 109.
Avioni Fw 190 A3 su skinuti iz upotrebe 1947, verovatno kao deo dogovora sa SAD. Legenda kaže da su ti avioni zakopani – ne uništeni – kako bi se formalno zadovoljio američki uslov, a da se zadrži potencijalna vrednost letelica.
Otkriveno metalno blago?
Godine 2015. sprovedeno je zvanično ispitivanje tla u Kajseriju metal detektorima. Otkrivene su velike metalne mase ispod tla koje odgovaraju dimenzijama zakopanih aviona. Projekat je obustavljen nakon pokušaja puča 2016. godine.
Neđat Čuhadaroğlu, osnivač Muzeja Hisart, tvrdio je da je bio u ozbiljnim razgovorima sa vojnim vlastima i da je planirana iskopavanja. Navodi da ovakav model aviona ne postoji u nijednom muzeju na svetu.
Ferhat Čakır iz firme TOMTAŞ umanjuje spekulacije o fizičkom zakopavanju, navodeći da „nije zakopan avion, već vera da turska omladina može proizvoditi visokotehnološku opremu”.
TOMTAŞ se vraća – i možda sa njim i avioni
Kompanija TOMTAŞ se ponovo pokreće u Kajseriju, sa investicijom od preko 5 miliona dolara. Novi proizvodni pogoni će izrađivati delove za HÜrjet avion, uključujući krila, trup, stajni trap i delove motora.
Legenda ili izgubljeno nasleđe?
Prema pisanju turskog lista “Sabah”, napori za iskopavanje aviona bi mogli da budu obnovljeni. Istovremeno, istoričari poput Stjuarta Klajna predlažu osnivanje muzeja Ismail Akbay Aviation and Space Museum, gde bi eventualno pronađeni avioni mogli biti izloženi.
Ako se legende pokažu tačnim, to bi bio jedan od najvažnijih arheološko-istorijskih događaja u avijaciji. Nema ni jednog sačuvanog Fw 190 A3 u muzejima, a stručnjaci smatraju da bi uz restauraciju neki od njih mogli i da lete.
Iako nema zvaničnih planova za konačna iskopavanja, potencijalna otkrića pod turskim tlom u Kajseriju mogla bi uskoro postati jedno od najuzbudljivijih poglavlja u istoriji avijacije 20. veka.
Nisu ludi , da slusqju te americke idiote.