F-14 Tomcat i F/A-18 Hornet su među najpoznatijim borbenim avionima američke mornarice. Iako su razvijeni u različitim erama i za različite namene, njihovo poređenje i dalje izaziva interesovanje kako kod stručnjaka tako i kod ljubitelja vojne avijacije.
Oba aviona stekla su legendaran status, ne toliko zbog svojih borbenih performansi, već zahvaljujući popularnoj kulturi, pre svega filmovima iz serijala Top Gun.
F-14 Tomcat – Gospodar neba iz doba Hladnog rata
F-14 je razvijen tokom žestokih tenzija Hladnog rata, s primarnim ciljem da zaštiti američke nosače aviona od sovjetskih bombardera i protivbrodskih raketa. Prvi put poleteo je 1970. godine, a u operativnu upotrebu ušao je 1974. godine. Njegov karakterističan dizajn sa promenljivom geometrijom krila omogućavao je visoke brzine i stabilnost pri različitim režimima leta.
S maksimalnom brzinom od 2,34 Maha (oko 2.500 km/h) i borbenim radijusom od preko 1.600 milja, F-14 je bio pravi čuvar mora. Njegovo moćno AN/AWG-9 radar omogućavao je simultano praćenje do 24 cilja i upotrebu raketa AIM-54 Phoenix sa dometom do 160 km – jedinstvena sposobnost u svoje vreme.
Uprkos svojoj impozantnosti, F-14 nije briljirao u bliskoj borbi. Iako je imao solidnu upravljivost na velikim brzinama, u sporijim prsa u prsa situacijama protiv agilnijih protivnika bio je u nepovoljnoj poziciji. Težina, veličina i komplikovano održavanje činili su ga zahtevnim za upotrebu, posebno na nosačima aviona. Za svojih 30 godina F-14 Tomcat ostvario samo pet vazdušnih pobeda za SAD, dok u Iranu drži rekord.
F/A-18 Hornet – Višenamenska zver modernog doba
F/A-18 je odgovor na potrebu za univerzalnijim, pouzdanijim i ekonomičnijim borbenim avionom. Ušao je u službu 1983. godine, devet godina nakon F-14, i odmah se pozicionirao kao višenamensko rešenje za zadatke vazduh-vazduh i vazduh-zemlja. Sa manjom veličinom, lakšom konstrukcijom i naprednim fly-by-wire sistemom, Hornet je postao omiljeni radni konj mornarice.
Njegova maksimalna brzina od 1,8 Maha (oko 1.900 km/h) i borbeni radijus do 1.250 milja učinili su ga pogodnim za širok spektar misija. Radari AN/APG-65 i APG-73 pružali su mu veliku svest o situaciji i sposobnost višeciljnog praćenja. U bliskim borbama, Hornet je dominirao zahvaljujući visokoj pokretljivosti, brzoj reakciji i moćnim motorima.
Hornet je takođe dokazao svoju vrednost u borbi. U operacijama u Iraku, Libiji, Jugoslaviji i Avganistanu, pokazao je izvanrednu fleksibilnost i pouzdanost, noseći širok spektar naoružanja – od AIM-9 i AIM-120 raketa do JDAM i GBU pametnih bombi.
Ko bi pobedio u duelu?
Dok su F-14 i F/A-18 retko služili zajedno u direktnim borbenim ulogama, spekulacije o njihovom hipotetičkom sukobu nisu neosnovane. SAD su penzionisale F-14 2006. godine, ali Iran, koji ih je dobio pre Islamske revolucije 1979. godine, i dalje ih koristi.
U eventualnom sukobu između SAD i Irana koji je sve izvesniji, postoji mogućnost da se F/A-18 Super Hornet suoči sa modernizovanim iranskim F-14.
U tom scenariju, Hornet bi imao prednost u tehnologiji, avionici, komunikacijama i ukupnoj taktičkoj mreži, dok bi F-14 pokušao da se osloni na svoju brzinu i domet.
Dva sveta, jedna legenda
F-14 Tomcat predstavlja američki vrhunac specijalizovane vazdušne dominacije iz doba Hladnog rata – oružje projektovano za presretanje u širokom Pacifiku. F/A-18 Hornet je, s druge strane, simbol novije ere višenamenskih aviona, dizajniran da obavlja mnoge zadatke efikasno i pouzdano.
Dok je F-14 blistao u svojim zlatnim godinama, F/A-18 još uvek dominira palubama američkih nosača aviona širom sveta. Ova dva aviona, iako toliko različita, ostavila su neizbrisiv trag u holivudu, istoriji vojne avijacije i u svesti generacija pilota, inženjera i ljubitelja vazduhoplovstva širom sveta.
U očima istoričara i stručnjaka, F-14 i F/A-18 predstavljaju dva različita filozofska pristupa ratovanju u vazduhu: specijalizaciju nasuprot fleksibilnosti. Njihovo nasleđe i doprinos ostaju neupitni – jedan kao legendarni presretač iz prošlosti, drugi kao nezaustavljiva višenamenska platforma sadašnjosti.
