Nakon Rusije i Kine, i Severna Koreja se oštro usprotivila američkom projektu svemirskog protivraketnog štita „Zlatna kupola“, upozorivši da bi ovaj sistem mogao „pretvoriti svemir u potencijalno nuklearno bojište“.
Peking i Moskva već su ranije ocenili projekat kao „duboko destabilizujući“, dok je kinesko Ministarstvo spoljnih poslova upozorilo da će on podstaći svemirsku trku u naoružanju.
Ali koliko su ove pretnje realne? Da li je nuklearni rat u svemiru više od naučnofantastične priče?
Od kako je američki predsednik Donald Tramp najavio ambiciozan plan za „Zlatnu kupolu“, koji bi trebalo da bude završen do 2029. godine, ta pitanja više nisu akademska – već postaju goruće teme međunarodne bezbednosti.
Šta se dešava kada nuklearna bomba eksplodira u svemiru?
Za razliku od eksplozije na Zemlji, koja izaziva vatrenu loptu, udarni talas i radioaktivni oblak, nuklearna detonacija u svemiru oslobađa isključivo elektromagnetno zračenje – uključujući gama i X-zrake.
Između 1958. i 1962. godine, u svemiru je izvršeno više od desetak nuklearnih eksplozija, i to je bilo dovoljno da ljudi tog vremena shvate. Ove eksplozije su bile „kontrolisane“ i sprovedene od strane SSSR-a i SAD kako bi se proučile posledice. Poslednju eksploziju su izvele Sjedinjene Države u noći 8. jula 1962. godine iznad Havaja, poznatijom kao operacija „Starfish Prime“.
Eksplozija se dogodila 400 kilometara iznad Zemljine površine, na visini većine modernih satelita u orbiti. Eksplozija je izazvala strujni udar iznad Tihog okeana koji je onesposobio oko 300 uličnih svetala na ostrvu Oahu i uništio oko trećinu od otprilike dvadeset satelita koji su se u to vreme nalazili u orbiti. Te noći, Havajci su videli aurore na nebu, svetlo jačine kao danju, kako postaje zeleno, žuto, a zatim narandžasto.
Danas imamo preko 10.000 satelita u orbiti, uključujući one zadužene za komunikaciju, internet, navigaciju i vremenske prognoze. Eksplozija bi ugrozila globalnu infrastrukturu i mogla izazvati lančanu reakciju – uključujući siguran nuklearni rat na Zemlji.
Opasna istorija: povlačenje SAD iz sporazuma
U poslednjih deset godina, SAD su se povukle iz niza ključnih sporazuma koji su kontrolisali širenje nuklearnog oružja:
- 2019: Napuštanje INF sporazuma (rakete srednjeg dometa)
- 2020: Povlačenje iz Sporazuma o otvorenom nebu
- 2023: Rusija suspendovala „New START“ – poslednji veliki sporazum o kontroli strateškog oružja
U oktobru 2024, SAD su optužile Rusiju da razvija novu nuklearnu bojevu glavu za napad na satelite, dok je kineski program FOBS (sistemi sa orbitalnim bombardovanjem) dodatno pojačao zabrinutost.
„Zlatna kupola“ i nova era trke u naoružanju
Plan Trampove administracije predviđa postavljanje senzora i presretača u svemiru, sa ciljem da se neutrališu hipersonične rakete i orbitalni sistemi koje razvijaju Rusija, Kina i Severna Koreja.
Iako ovaj sistem može neutralisati njihovu taktičku prednost, on istovremeno podstiče razvoj još naprednijeg naoružanja, uključujući nuklearne opcije.
Zajednička odgovornost – zajednička pretnja
I pored protesta iz Pjongjanga, Pekinga i Moskve, jasno je da nijedna zemlja nije nevina u stvaranju ove situacije. Više država razvija svemirske borbene sisteme, a linija između konvencionalne i nuklearne odmazde postaje sve tanja.
Sporazum o svemiru iz 1967. koji zabranjuje oružje za masovno uništenje u orbiti danas deluje kao anahronizam. Njegova sudbina – i sudbina svetske bezbednosti – zavisi od toga da li će se lideri vratiti dijalogu ili ćemo svedočiti nuklearnoj trci u svemiru bez presedana.
