Dana 1. maja 2025. godine Ratno vazduhoplovstvo Sjedinjenih Američkih Država (USAF) zvanično je započelo kopnene testove dva prototipa bespilotnih lovačkih aviona u okviru programa Collaborative Combat Aircraft (CCA).
Ovaj događaj označava ključnu prekretnicu u realizaciji šire inicijative Next Generation Air Dominance (NGAD), koja ima za cilj razvoj naprednih sistema za superiornost u vazduhu.
Prototipove, koje su razvile kompanije General Atomics i Anduril Industries, dobili su oznake YFQ-42A i YFQ-44A. Vest je objavio načelnik Generalštaba USAF-a, general Dejvid Olvin, istakavši da testiranja predstavljaju „ogroman korak“ ka prvim letovima planiranim za leto 2025.
- “Y” označava prototip,
- “F” označava borbeni avion,
- “Q” označava bespilotnu letelicu.
Nakon što ovi modeli uđu u serijsku proizvodnju, “Y” oznaka će biti uklonjena, čime će dronovi dobiti punopravni status borbenih aviona. Program CCA razvijen je s ciljem integracije autonomnih dronova kao “lojalnih krila” koji će leteti uz avione poput F-35 Lightning II, podržavajući ih u borbenim operacijama.
Prvi bespilotni lovci sa oznakom „F“
Program CCA predviđa razvoj autonomnih borbenih letelica koje će funkcionisati kao „lojalni pratioci“ pilotiranim lovcima poput F-22 Raptor, F-35 Lightning II i budućeg F-47 NGAD.
Model YFQ-42A, zasnovan na platformi XQ-67A iz General Atomicsa, i YFQ-44A, poznat i kao Fury iz Andurila, predstavljaju prve bespilotne letelice u istoriji USAF-a koje nose oznake „F“ (fighter – lovac) i „Q“ (unmanned – bespilotni).
Prema časopisu Air & Space Forces Magazine, ovi dronovi su razvijeni za misije vazduh-vazduh, sa ciljem da nose dodatne rakete i povećaju vatrenu moć pilotiranih aviona, a da pritom očuvaju njihovu nevidljivost.
Podsetimo, da je USAF zvanično klasifikovalo prve dve bespilotne letelice kao borbene avione u okviru Collaborative Combat Aircraft (CCA) programa, već smo pisali.
Tehničke specifikacije i autonomne funkcije
Kopnena testiranja, koja su počela u maju, uključuju proveru sistema upravljanja, autonomnog softvera i integraciju sa pilotiranim platformama. General Olvin je istakao da ovaj korak znatno smanjuje rizike pre početka letova i postavlja temelje za uspešno uključivanje CCA u borbene operacije.
Obe kompanije završile su kritičnu reviziju dizajna u novembru 2024, nakon čega je započeta montaža prototipova. General Atomics naglašava da će njihov YFQ-42A, iz serije Gambit, omogućiti masovno uvođenje pristupačnih i efikasnih borbenih dronova za visoko tehnološke sukobe. Anduril integriše u svoj YFQ-44A napredni sistem veštačke inteligencije Lattice, koji omogućava obradu podataka sa više senzora u realnom vremenu.
Ambicije USAF-a i industrijski pomak
Program CCA deo je šire NGAD strategije, koja pored dronova uključuje i pilotirani F-47 lovac šeste generacije, kao i nove senzore i oružja.
Prema izveštaju Congressional Research Service, USAF planira nabavku najmanje 1000 CCA dronova, uz pretpostavku da će svaki od 500 savremenih lovaca biti uparen sa dva bespilotna pratioca. Budžet za istraživanje i razvoj u 2025. iznosi 557,1 miliona dolara, dok se ukupni troškovi do 2029. procenjuju na 8,9 milijardi dolara.
Izbor kompanija General Atomics i Anduril u aprilu 2024. iznenadio je mnoge, jer su nadmašili velike igrače poput Boeinga, Lockheed Martina i Northrop Grummana. Ovo pokazuje odlučnost USAF-a da se osloni na inovacije i nove aktere u odbrambenoj industriji.
Anduril, osnovan 2017, kupio je Blue Force Technologies 2023. i prilagodio njihov projekat Fury za CCA. General Atomics koristi svoje 30-godišnje iskustvo u razvoju bespilotnih letelica poput MQ-1 Predator i MQ-9 Reaper.
Perspektive i izazovi
Iako postoji optimizam, NGAD program se suočava sa neizvesnošću. Tokom 2024. odložena je odluka o izboru pilotiranog lovca šeste generacije, dok se čeka potvrda novog ministra vazduhoplovstva u Trampovoj administraciji.
Ipak, CCA ostaje prioritet, a USAF planira da započne drugu fazu razvoja (Increment 2) već 2026. godine, uz moguće uključivanje međunarodnih partnera.
Prednosti borbenih dronova
Dronovi se već koriste u misijama koje su preduge, opasne ili u kontaminiranim zonama. Oni su idealni za:
- Obaveštajni i izviđački rad,
- Precizne udare,
- Omogućavanje ciljeva za laserske napade,
- Omamljivanje neprijateljske PVO,
- Prevoz tereta i dopunu goriva u vazduhu.
Bespilotne letelice su jeftinije od klasičnih borbenih aviona, ne zahtevaju složene sisteme za podršku pilotima i ne izlažu ljudske živote opasnosti.
Nema od toga nista,a lete teh.domonstratori kao ranije YF-22,YF-23,izgleda brzo ce u proizvodnju cim i B-21 u proizvodnji,a samo sto imao probni let.Dosta toga se krije ,pa se puste informacije.
nema od toga ništa, cgi crtaći.